BM raporu: Günümüzde öncesine göre daha fazla kadın ve çocuk hayatta kalıyor

Ancak, sağlanan ilerlemeye rağmen bugün dünyanın herhangi bir yerinde her 11 saniyede bir gebe kadın ya da yeni doğan bebek ölüyor

19 Eylül 2019
Ancak, sağlanan ilerlemeye rağmen bugün dünyanın herhangi bir yerinde her 11 saniyede bir gebe kadın ya da yeni doğan bebek ölüyor
UNICEF/UN0233428/Mawa

NEW YORK/ CENEVRE, 19 Eylül 2019: Öncülüğünü UNICEF ile Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) yaptığı Birleşmiş Milletler grupları* tarafından bugün açıklanan yeni çocuk ve anne ölüm tahminlerine göre günümüzde öncesine göre daha fazla kadın ve çocuk hayatta kalıyor.

2000 yılından bu yana çocuk ölümleri hemen hemen yarı yarıya, anne ölümleri ise yaklaşık üçte bir oranında azalmıştır. Bu ilerlemede en büyük pay, maliyeti yüksek olmayan ve kaliteli sağlık hizmetlerine erişimin kolaylaşmasına aittir.

WHO Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus “Herkese güvenli, pahalı olmayan ve yüksek kalitede sağlık hizmeti sağlayan ülkelerde kadınlar ve bebekler hayatta kalıp gelişiyor. Evrensel sağlık kapsamının gücü de burada.”

Ancak gene de yeni tahminlere göre 2018 yılında 15 yaşından küçük 6,2 milyon çocuk ölümü meydana gelmiş, 2017 yılında ise gebelik ve doğum sırasındaki komplikasyonlar yüzünden 290 bin anne yaşamını yitirmiştir. Toplam çocuk ölümlerinin 5,3 milyonu ilk 5 yıl, bu ölümlerin de hemen hemen yarısı doğumu izleyen ilk ay içinde meydana gelmiştir.

Kadınlar ve yeni doğan bebekler açısından en riskli dönem doğum sırası ve onun hemen sonrasıdır. Yeni tahminlere göre, çoğunlukla önlenebilir nedenler yüzünden olmak üzere her yıl 2,8 milyon gebe kadın ve yeni doğan bebek ölmektedir; yani her 11 saniyede bir ölüm meydana gelmektedir.

Çocuklar açısından ölüm riskinin en yüksek olduğu dönem doğumu izleyen ilk aydır. Bebekler çok erken ya da küçük doğmuşlarsa, doğum sırasında komplikasyonlar ortaya çıkmışsa, doğumsal anomaliler ya da enfeksiyon varsa bu risk özellikle artmaktadır. Söz konusu ölümlerin yaklaşık üçte biri ilk gün, dörtte üçü de ilk hafta içinde meydana gelmektedir.

UNICEF Genel Direktörü Henrietta Fore:  “Dünyanın her yerinde doğum mutluluk veren bir olaydır. Ne var ki bu olay her 11 saniyede bir ailenin trajedisi haline gelmektedir. Doğum sırasında annelere ve yeni doğan bebeklere yardımcı olacak vasıflı eller, bunun yanı sıra temiz su, yeterli beslenme, temel ilaçlar ve aşılara ulaşım yaşamla ölümü ayıran farkı yaratabilir. Bu değerli yaşamları kurtarmada evrensel sağlık kapsamına yatırım için ne gerekiyorsa hepsini yapmamız gerekiyor.”

Tüm dünyada derin eşitsizlikler

Tahminler ayrıca dünya ölçeğindeki derin eşitsizliklere de işaret etmektedir; kadınların ve çocukların ölüm riski diğer tüm bölgelere göre Sahra Altıi Afrika’da çok daha yüksektir.

Anne ölüm düzeyi Sahra Altı Afrika’daki kadınlarda hemen hemen 50 kat daha yüksektir ve bu bölgede yaşayan kadınların bebeklerinin doğumu izleyen ilk bir ay içinde ölme riski de yüksek gelir düzeyindeki ülkelere göre 10 kat daha fazladır.

2013 yılında Sahra Altı Afrika’da her 13 çocuktan 1’i beş yaşına gelmeden ölmüştür. Avrupa’da 5 yaşından küçük çocuk ölüm riskinin 196’da1 olduğu dikkate alınırsa bu bölgedeki risk Avrupa’dakinden 15 kat daha yüksektir.

Sahra Altı Afrika’da kadınların gebelik ya da doğum sırasında yaşam boyu ölme riski 37’de 1’dir. Avrupa’da ise bu oran 6500’de 1’dir. Sahra Altı Afrika ve Güney Asya küresel anne ve çocuk ölümlerinde yaklaşık %80’lik paya sahiptir.

Çatışmaların sürdüğü ya da insani krizlerin yaşandığı ülkelerde sağlık sistemleri genellikle zayıftır ve bu da kadınlarla çocukların yaşam kurtarıcı temel bakıma ve hizmetlere erişememeleri anlamına gelmektedir. Örneğin kadınların gebelik ya da doğum sırasında ölme risklerinin en yüksek olduğu ülkeler Güney Sudan, Çad, Sierra Leone, Nijerya, Orta Afrika Cumhuriyeti ve Somali’dir

İlerleme evrensel sağlık kapsamıyla bağlantılı

Dünya çocuk ve anne ölümlerini azaltmada önemli bir ilerleme kaydetmiştir. 1990 yılından bu yana 15 yaşından küçük çocuk ölümlerinde %56 azalma sağlanmış, o yıl 14,2 milyon olan bu ölümler 2018 yılında 6,2 milyona inmiştir. Bu alanda en fazla ilerleme kaydedenler, beş yaşından küçük çocuk ölümlerinde %80 azalma sağlayan Güney ve Güneydoğu Asya ülkeleri olmuştur.

Ve anne ölüm oranı 2000’den 2017’ye %38 azalmıştır. 2000 yılından bu yana anne ölüm oranında %60 azalma sağlayarak anne yaşatmada en ileri düzeyde iyileşme sağlayan bölge Orta ve Güney Asya olmuştur.*

Belarus, Bangladeş, Kamboçya, Kazakistan, Malawi, Fas, Moğolistan, Ruanda, Timor-Leste ve Zambiya çocuk ya da anne ölümlerini azaltmada önemli ilerleme sağlayan ülkelerden bazılarıdır. Başarı, sağlık işgücüne yatırım yaparak kaliteli sağlık hizmetlerine erişimi iyileştirmeyi hedefleyen siyasal iradeyle, gebe kadınlara ve çocuklara ücretsiz hizmet sağlanmasıyla ve aile planlamasının desteklenmesiyle birlikte gelmiştir.  Bu ülkelerin çoğu temel sağlık hizmetlerine ve evrensel sağlık kapsamına odaklanmaktadır.

Editörlere notlar

Yaşamın ilk bir ayından sonra  çocuklar  küresel ölçekte çoğunlukla zatürre, ishal ve sıtma gibi enfeksiyonlu hastalıklar yol açmaktadır. Daha ileri yaşlardaki çocuklar  için trafik kazalarına bağlı l yaralanmalar dahil olmak üzere yaralanmalar ve boğulma gibi olaylar önemli ölüm ve engellilik nedenleri olarak öne çıkmaktadır.

Anne ölümlerine ise gebelik sırasındaki yüksek tansiyon, doğum sırasındaki ya da sonrasındaki ağır kanama ve enfeksiyon gibi gebelik ve doğumla ilgili komplikasyonlar yol açmaktadır; giderek yaygınlaşan bir neden de halen mevcut bir hastalığın ya da durumun gebeliğin etkileri sonucu daha da ağırlaşmasıdır.

Küresel hedefler:

Önlenebilir anne ölümlerine son verme küresel hedefi (SKH hedef 3.1) küresel anne ölüm oranının (MMR)  2030 yılına kadar 100.000 canlı doğumda 70’in altına indirilmesini öngörmektedir. Ancak, ilerleme bugünkü hızıyla devam ederse dünya bu hedefin 1 milyon yaşam kadar gerisinde kalacaktır.

Yeni doğanlarda ve 5 yaşından küçük çocuklarda önlenebilir ölümlere son verilmesiyle ilgili SKH hedefi (3.2) neonatal ölümlerin 1000 canlı doğumda en az 12’ye, 5 yaşından küçük çocuk ölümlerinin ise 1000 canlı doğumda en az 25’e indirilmesini öngörmektedir. 2018 yılında 121 ülke beş yaşından küçüklerle ilgili bu orana ulaşmış bulunmaktadır. Geriye kalan 74 ülke söz konusu olduğunda ise bu ülkelerin çocuk yaşatmayla ilgili SKH hedefine 2030 yılına kadar ulaşabilmeleri için ilerlemeyi hızlandırmaları gerekmektedir.

######

Fotoğraf ve broll indirmek için here.  Bu belgede adlandırılan bölgeler  Birleşmiş Milletler SKH Bölgeleridir.

*Bu tahminler, aşağıda verilen iki BM raporundan alınmıştır:

Çocuk ölümleri tahminleri hakkında

Çocuk ölümlerinde düzeyler ve eğilimler: 2019 raporu

UNICEF’in öncülük ettiği Birleşmiş Milletler Çocuk Ölüm Tahminleri Kuruluşlar Arası Grubu (UN IGME)’de diğer katılımcı kuruluşlar WHO,  Dünya Bankası Grubu ve Birleşmiş Milletler Nüfus Dairesi’dir.

UN IGME 2004 yılında çocuk ölümleriyle ilgili verilerin paylaşılması, çocuk ölüm tahminlerinde kullanılan yöntemlerin iyileştirilmesi, çocuk yaşatma alanındaki hedeflere yönelik ilerleme hakkında bildirimde bulunulması ve ülkelerin çocuk ölümleriyle ilgili zamanında ve gerektiği gibi değerlendirilmiş tahminlerde bulunma kapasitesinin güçlendirilmesi amacıyla kurulmuştur. Daha fazla bilgi için: http://www.childmortality.org/

Anne ölüm tahminleri hakkında

Anne ölümlerinde eğilimler: 2000’den 2017’ye

Kuruluşlar Arası Anne Ölüm Tahminleri Grubu’nun (MMEIG) öncülüğünü WHO yapmaktadır ve bu grupta UNICEF, UNFPA, Dünya Bankası Grubu ile Birleşmiş Milletler Nüfus Bölümü yer almaktadır. Grup, anne ölümleriyle ilgili BM Kalkınma Hedefleri doğrultusunda sağlanan ilerlemeyi izleme çalışmalarını geliştirmek amacıyla oluşturulmuştur. MMEIG ve teknik Danışma Grubu birlikte, anne sağlığı, epidemiyoloji, istatistik, demografi ve veri toplama alanlarında uzmanlığa sahiptir. Amaçlanan, mümkün olan en güvenilir tahminlerin en saydam ve iyi belgelenmiş biçimde verilmesidir. MMEIG anne ölümleriyle ilgili meslektaş denetimli 9 set üretmiştir. Her tahmin seti bir öncekinin metodolojisi üzerine inşa edilmiştir. Daha fazla bilgi için: www.who.int/reproductivehealth/publications/maternal-mortality-2017/en/

Daha fazla bilgi için:

Sabrina Sidhu, UNICEF New York, +1 917 4761537, ssidhu@unicef.org   

Fadéla Chaib, WHO Cenevre, +41 79 475 5556, chaibf@who.int

Ortak kuruluşlardan alıntılar:

Kuruluş

 

BM Nüfus Dairesi

“Bu raporlar anne ve çocuk ölümlerini azaltmada son yıllarda sağlanan kayda değer ilerlemeyi ortaya koyuyor” diyen Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal İşler Genel Sekreter Yardımcısı LIU Zhenmin sözlerini şöyle sürdürdü: “Bu ilerlemeye rağmen anne ve çocuk yaşatma alanındaki büyük eşitsizlikler hala sürmektedir. Eşitsizliklerin azaltılması ve en güç durumdaki yeni doğanlara, çocuklara ve annelere yardımcı olunması, önlenebilir anne ve çocuk ölümlerine son verilmesiyle ilgili SKH hedeflerine ulaşılmasında belirleyici rol oynayacaktır.”

 

Dünya Bankası Grubu

Dünya Bankası Grubu Sağlık, Beslenme ve Nüfus Küresel Direktörü ve Küresel Finansman Direktörü Muhammad Pate “Anne ve çocuk sağlığı hizmetleri bir ülkenin beşeri sermaye oluşturma ve ekonomik büyümeyi hızlandırma adına yapabileceği en önemli yatırımlardan biridir. Gerek çocuk gerekse anne ölümlerini azaltmada ilerleme sağlanmış olmakla birlikte, coğrafya, cinsiyet ve etnik temellerde çarpıcı eşitsizliklerin halen sürmekte olduğu da bir gerçektir. Tüm kadınların ve çocukların işlevsel ve kaliteli temel sağlık hizmeti sistemleri aracılığıyla ihtiyaç duydukları hizmeti almalarını sağlayacak evrensel sağlık kapsamına ulaşma çabalarında ülkelere destek olmalıyız.”

 

İrtibat Kişileri

Sema Hosta
Chief of Communication
UNICEF in Turkey
Telefon: +90 533 622 8346
Sabrina Sidhu
UNICEF New York
Telefon: +1 917 476 1537

UNICEF hakkında

UNICEF en dezavantajlı durumdaki çocuklara ulaşmak için dünyanın en zorlu kimi yörelerinde çalışmalar yürütmektedir. 190 ülkede ve bölgede herkes için daha iyi bir dünya adına tüm çocuklar için çalışıyoruz. UNICEF ve çocuklara yönelik çalışmaları hakkında daha fazla bilgi için: www.unicef.org.UNICEF’i Twitter ve Facebook’tan takip edin.