Yeniden Bağ Kurmak: Kilis’teki Anneler Kendi Seslerini Buluyor

Kilis’te küçük bir toplum merkezinde anneler, UNICEF’in desteğiyle ve Türkiye Kalkınma Vakfı (TKV) tarafından yürütülen haftalık oturumlarda bir araya geliyor. Bu program, ebeveynleri ve toplulukları erken çocukluk eğitimi ve yaygın eğitim alanında çözümler geliştirmeye teşvik eden bir Sosyal ve Davranışsal Değişim yaklaşımının parçası. Programın amacı, annelerin ebeveynlik becerilerini güçlendirmek, özgüvenlerini artırmak ve çocuklarıyla sağlıklı iletişim kurmalarını sağlamak. Ayrıca, özellikle en savunmasız çocukların öğrenme ve gelişim fırsatlarını sınırlayan sosyal norm ve davranışları değiştirmeye de odaklanıyor,

Bazı anneler oturumlara ilk kez katılıyor; Abir de onlardan biri. 10–20 yaşlarında dört çocuğu var. Diğerleri, geçen yıl eşini kaybeden ve altıncı çocuğunu büyüten Uruba gibi, mekana daha alışık. Beş çocuk annesi ve hamile olan Sara ise, düzenli olarak destek almak ve yeni şeyler öğrenmek için oturumlara katılıyor. Yaş, aile büyüklüğü ve geçmiş farklılıklarına rağmen, hepsi yerinden olmanın, travmanın ve hayatta kalma mücadelesinin ağırlığını paylaşıyor.

Bu kadınların çoğu için son on yıl çatışmalarla geçti. Bir anne Suriye’deki hayatı şöyle anlatıyor: “Orası adeta bir hapishaneydi. Her şey için mücadele etmek zorundaydık, ekmek için bile. İnsan gibi muamele görmüyorduk.” Diğerleri için ise travmaları daha da kişisel. Eşini kaybeden Uruba, evini yönetmek ve çocuklarıyla ilişkilerini sürdürmekte zorlandığını söylüyor: “Oğlumla nasıl iletişim kuracağımı hiç bilmiyordum. Kendimi psikolojik olarak çökmüş hissettim.”

Oturumlar, Yasemin gibi deneyimli sosyal davranış değişikliği uzmanları tarafından yürütülüyor ve bu sorunları bütüncül bir şekilde ele almayı amaçlıyor. Irak ve Suriye’de iki savaşı yaşamış deneyimli eğitimci Yasemin şöyle diyor: “Amacımız annelerin çocuklarıyla sağlıklı iletişim kurmasına yardımcı olmak. Ebeveynler desteklendiğinde ve farkındalık kazandığında, çocuklarının ihtiyaçlarına daha iyi yanıt verebiliyor.” Yapılandırılmış ve kanıta dayalı sosyal ve davranışsal değişim yöntemleriyle oturumlar, gözlem, rehberli düşünme ve akran öğrenmesini birleştirerek, ebeveynlerin çocuklarının gelişimini etkileyen davranışları fark edip değiştirmelerine yardımcı oluyor. UNICEF destekli müfredat ve TKV uygulaması rehberliğinde yürütülen program, etkileşimleri izliyor, değerlendirmeyi teşvik ediyor ve anneleri yaşadıkları duygusal zorluklarda yönlendiriyor, bazen zor anılar ortaya çıktığında onları sakinleştiriyor.

Oturumların etkileri zaman içinde gözle görülür hale geliyor. 48 yaşındaki Uruba, okul motivasyonu ve sosyal etkileşim konusunda zorlanan 15 yaşındaki oğlunda iyileşme fark ettiğini söylüyor. “Oturumlardan sonra bazı şeyleri yanlış yaptığımı fark ettim. Şimdi onunla farklı iletişim kuruyorum ve bana karşı daha açık oluyor,” diyor. Bu tür değişiklikler, programın ebeveynlerin bilgi, tutum ve uygulamalarını güçlendirerek çocukların öğrenmesini, katılımını ve korunmasını daha iyi desteklemeyi hedeflediğini gösteriyor. Benzer şekilde, sıkı ebeveynlik disiplini nedeniyle dirençli ve inatçı davranmaya başlayan beş yaşında bir çocuğu olan Sara, kontrolü gevşetmeyi öğrenerek çocuğunun öfke yerine merakla yanıt vermesini sağlıyor.

Oturumların gücü yalnızca bireysel öğrenmede değil, paylaşılan deneyimlerde de yatıyor. Anneler birbirlerini dinliyor, tavsiyeler paylaşıyor ve yalnız olmadıklarını fark ediyor. “İlk başta sadece kendim zorlandığımı sanıyordum,” diyor 38 yaşındaki Sara. “Diğer kadınların hikayelerini dinleyince, hepimizin benzer zorluklarla karşılaştığını fark ettim. Birlikte, daha iyi bir ebeveyn olmanın yollarını öğreniyoruz.” Grup ortamı empatiyi, anlayışı ve pratik problem çözmeyi teşvik ederek, kolaylaştırıcıların verdiği dersleri pekiştiriyor ve annelere bunları evde uygulama konusunda güven veriyor. Program, güvenli tartışma ortamları oluşturarak toplu şekilde sosyal normlar üzerinde düşünmeyi teşvik ediyor ve değişimin topluluk tarafından sahiplenilmesini sağlıyor.

Bu buluşmalar aynı zamanda cinsiyet eşitliği ve aile dinamikleri gibi daha geniş temaları da ele alıyor. Anneler, babalar ve diğer aile üyeleriyle paylaşılması gereken sorumlulukları, kültürel beklentileri ve dönüştürücü sosyal normları değerlendiriyor. Ebeveynleri cinsiyet rolleri ve bakım sorumlulukları üzerine tartışmalara dahil etmek, müdahalenin önemli bir bileşenini oluşturuyor ve hem kadınların hem de çocukların fırsatlarını kısıtlayan normları sorgulamaya yardımcı oluyor. Birçok anne, eşlerinin bu oturumlara katılmasını veya en azından sağlıklı ebeveynlik ilkelerini anlamasını istediklerini ifade ediyor; çünkü bir evdeki değişimin etki alanı çevreye de yayılabiliyor. Yasemin, bazen kültürel olarak babaların yardımı kabul etmesinin zor olduğunu, ancak küçük müdahaleler ve UNICEF ile TKV desteğinin bu boşluğu doldurabileceğini belirtiyor.

Anneler için bu oturumlar hem umut verici oluyor, hem de gelecek planlamalarına ilham veriyor. Çocuklarını bağımsız, dayanıklı ve korku ya da dışlanma yaşamadan gelişebilen bireyler olarak hayal ediyorlar.

Abir, büyük çocuklarını düşünerek: “Onların kendi ayakları üzerinde durmalarını istiyorum. Umarım korkmadan ve kendilerini değersiz hissetmeden yaşayabilirler. Eğitim, onlara güçlü yönlerini keşfetme şansı sunuyor; bu şansın çoğumuz için hiç olmadığını biliyorum,” diyor. Sara ise vizyonunu ailesinin ötesine taşıyor: “Umarım çocuklarım, bizim yaşadığımız zorluklar ve engeller olmadan öğrenebilecekleri, büyüyebilecekleri ve geleceklerini şekillendirebilecekleri adil bir toplumda yaşayabilirler.”

Yaşadıkları travmalara ve devam eden zorluklara rağmen, bu kadınlar katıldıkları oturumlardan güçlenmiş olarak ayrılıyor. Sadece kendileri için değil, olağanüstü koşullarda yetiştirdikleri çocukları için de pratik ebeveynlik araçları, duygusal destek ve yenilenmiş özgüven kazanıyorlar. Oturumlar yalnızca birer ders değil; ailelerin evde besleyici bakımı güçlendirmesine yardımcı olan bir can simidi niteliğinde. Ebeveynleri, erken öğrenim ve alternatif eğitim yollarını destekleyecek bilgi, beceri ve motivasyonla donatan program, özellikle risk altındaki çocuklar için erken çocukluk eğitimi ve yaygın eğitim fırsatlarına erişimi artırıyor. Ayrıca, ebeveynlerin çocuklarıyla etkileşime girmesini, oyun oynamasını ve birlikte öğrenmesini teşvik ederek, çocukların gelişmesi için güven, bağ ve temel becerileri güçlendiriyor.

Bir anne şöyle diyor: “Buraya birçok yönden kırık geldik, ama buradan yetenekli, anlaşılmış ve umutlu olarak ayrılıyorum. Bu oturumlar, bize travmadan sonra bile değişimin mümkün olduğunu hatırlatıyor.”