Umudu Sınırların Ötesine Taşımak

On gün boyunca yürüdüler. Dağları ve belirsizliği aşarak, Afganistan’dan İran’a ve oradan da Türkiye’ye uzanan bu yolculukta, 26 yaşındaki Nadiye ve eşi Safa, çocuklarını tek bir umuda doğru taşıdılar: eğitim.

Nadiye 10. sınıfa kadar eğitim gördü. 11. sınıfta ise aile içi koşullar nedeniyle okuldan ayrılmak zorunda kaldı. Resim yapmayı çok seviyordu. O günleri “Her zaman bir ressam olmayı hayal ederdim,” diye anlatıyor. Afganistan’da Nadiye, bir resim öğretmeni olarak çalışıyor; çocukları renkler ve hayal gücüyle kendilerini ifade etmeye teşvik ediyordu. Ancak kız çocuklarının eğitimine yönelik kısıtlamalar arttıkça, beş yaşındaki kızının geleceğinin kendi yarım kalan hikâyesine benzemesinden endişe duymaya başladı.

“Okulu yarıda bırakmanın nasıl bir his olduğunu biliyorum,” diyor Nadiye sessizce. “Kızım Nazenin’in aynı pişmanlığı taşımasını istemiyorum.”

Türkiye’ye geldikten sonra baba Safa, yaşadıkları belirsizliği “Sadece çocuklarımı düşünüyordum. Nasıl bir gelecekleri olacaktı?” sözleriyle hatırlıyor.

Zorlu bir sürecin ardından başka bir Afgan aile onlara Sosyal Gelişim ve Dayanışma Derneği (SGDD-ASAM) hakkında bilgi verdi. Ellerinde sınırlı bilgi ve belirsiz bir yön duygusuyla, destek aramaya karar verdiler.

Avrupa Birliği’nin İnsani Yardım Operasyonları (EU-ECHO) aracılığıyla finanse edilen ve UNICEF tarafından desteklenen çocuk koruma programı kapsamında aile, Türkiye’deki hakları ve mevcut hizmetler hakkında danışmanlık aldı. Kayıt işlemleri için İl Göç İdaresi Müdürlüğü’ne yönlendirildiler ve gerekli belgeleri temin etmeleri sürecinde destek aldılar. Bu destekler sayesinde ailenin iki büyük oğlu Ferhat (12) ve Mehdi (15), 2025–2026 eğitim öğretim yılında okula kayıt olabildi.

Aile, küçük çocuklarını büyütürken bir yandan ev kiralamakta zorlandı ve dil engelleriyle karşılaştı. Bu nedenle ek desteğe ihtiyaç duydu. Danışmanlık ve yönlendirmelerin ardından, temel ihtiyaçlarını karşılamalarına yardımcı olmak amacıyla Avrupa Birliği tarafından finanse edilen Sosyal Uyum Yardımı (SUY) desteğine Ocak 2026’da eriştiler.

“İlk başlarda nereye gideceğimizi bilmiyorduk,” diyor Safa. “Şimdi sistemi daha iyi anlıyoruz. Nereye başvuracağımızı biliyoruz.”

Ekonomik zorluklar tamamen ortadan kalkmış değil. Safa, gündelik iş buldukça inşaatta çalışıyor; ancak kış aylarında işsizlik artıyor. Nadiye ise aileye destek olabilmek için düzensiz mutfak işlerinde çalışıyor. Buna rağmen, artık eskiden olmayan bir istikrar duygusu var.

Programın bütüncül yaklaşımının bir parçası olarak, Nazenin; küçük çocukların duygularını ifade etmelerini, duygusal dayanıklılık geliştirmelerini, ve oyun temelli etkinliklerle yeni ortamlara uyum sağlamalarını destekleyen psikososyal destek oturumlarına katıldı. Mehdi ve Ferhat ise toplumsal cinsiyete dayalı şiddetin önlenmesine yönelik farkındalık oturumlarına katılarak saygı, eşitlik ve olumlu toplumsal normlar hakkında bilgi edindiler. 

Nadiye de üreme sağlığı ve dijital ebeveynlik konularında düzenlenen oturumlara katıldı. “Ekran süresini nasıl yönetmem gerektiğini ve dijital çağda bir ebeveyn olarak nasıl daha bilinçli olabileceğimi öğrendim,” diye anlatıyor. “Eskiden iki ya da üç saat ekran başında kalabiliyorlardı. Şimdi birlikte oturup resim yapıyoruz.”

Akşamları mutfak masası kâğıt ve kalemlerle doluyor. Nadiye, Ferhat ve Nazenin’e çiçekler, evler ve bir zamanlar aştıkları dağlara benzeyen manzaralar çizmeyi öğretiyor. Mehdi boksör olmak istiyor. Ferhat’ın hayali futbolcu olmak. Nazenin ise polis olmak istiyor. “İnsanları korumak istiyorum,” diyor. Ardından gururla ekliyor: “Ve annem gibi resim yapıyorum.”

Bazen Nazenin soruyor: “Anne, neden ressam olmadın?”

Nadiye hafifçe gülümsüyor. “Belki sen olursun.”

UNICEF tarafından desteklenen çocuk ve aile merkezinde sosyal hizmet uzmanları, her ailenin yolculuğu farklı olsa da çalışmalarına yön veren ilkenin değişmediğini vurguluyor: “Her vakayı çocuğun yüksek yararı doğrultusunda ele alıyoruz,” diye açıklıyor ekipten bir çalışan. “Risklere bakıyoruz, ama aynı zamanda güçlü yönleri de görüyoruz. Hizmetleri belgelere bağlı koşullara bağlamıyoruz. Bir çocuğun psikososyal desteğe ihtiyacı varsa, hemen başlıyoruz. Aynı zamanda aileleri kayıt ve yönlendirme süreçlerinde destekleyerek eğitime, sağlık hizmetlerine, sosyal ve hukuki yardıma erişebilmelerini sağlıyoruz.”

Bireyselleştirilmiş vaka yönetimi ve koordineli yönlendirmeler sayesinde, geçici ve uluslararası koruma altındaki çocuklar ile hareket halindeki çocukların kapsamlı ve kesintisiz koruma hizmetlerine erişimi destekleniyor. Tercümanlık desteği dil engellerinin aşılmasına yardımcı olurken, düzenli takip; okul devamlılığı, duygusal iyilik hâli ve sosyal uyum gibi alanlarda kaydedilen ilerlemenin sürdürülebilir olmasını sağlıyor.

“Danışmanlık oturumlarından sonra kendimi daha güvende hissediyorum,” diyor Nadiye. “Bir sorun olduğunda artık eskisi gibi paniklemiyorum. Bir çözümü olduğunu biliyorum.”

Artık bu bilgiyi kendi çevresindeki diğer ailelerle de paylaşıyor. “Haklarınızı bildiğinizde,” diyor, “korku küçülür.”

Bu, eğitimi yarım kalmış ama kararlılığı hiç azalmamış bir annenin hikâyesi. Sürekliliği olan, esnek ve çocuk odaklı destek sayesinde Nazenin artık sadece geleceğini hayal etmekle kalmıyor; aynı zamanda okula gidiyor, arkadaşlıklar kuruyor ve annesinin bir zamanlar sahip olamayacağından endişe ettiği olanaklara sahip olarak büyüyor.

Bu program, özellikle refakatsiz ya da ailesinden ayrı düşmüş olanlar başta olmak üzere, kırılgan durumdaki mülteci ve göçmen çocukların eğitime ve koruma hizmetlerine erişimini destekliyor. 16.199 çocuğa ve 6.271 yetişkine ulaşmayı hedefleyen program; çocuk koruma ve toplumsal cinsiyete dayalı şiddetle mücadele dâhil olmak üzere hayat kurtarıcı destekler sunarken, göç güzergâhları boyunca yönlendirme mekanizmalarını da güçlendiriyor. İlgili bakanlıklar ve paydaşları bir araya getirerek, en fazla desteğe ihtiyaç duyan çocuklar için daha koordineli ve etkili bir müdahale sağlanmasına katkıda bulunuyor.