Sorularla Büyümek ve Onları Sorabileceğin Güvenli Bir Alan Bulmak
Reyhanlı’da kız çocukları; özgüven, güvenilir bilgi ve geleceklerini şekillendiren soruları özgürce sorabilecekleri bir alana sahip.
- Türkçe
- English
Büyümek, beraberinde pek çok soru getirir. Değişen bedenler, arkadaşlıklar, duygular, haklar ve çevremizdeki dünya hakkında sorular… Çocuklar sorarak öğrenir, yeni deneyimleri anlamlandırır ve nasıl bir bireye dönüştüklerini keşfeder.
Ancak birçok ergen kız çocuğu için bu soruları sormak her zaman kolay değildir. Özellikle utanma, yargılanma korkusu ya da kime başvuracağını bilememe gibi nedenlerle önemli konuları dile getirmekte zorlanabilirler. Böylece onlar için gerçekten önemli olan bazı sorular yanıtsız kalabilir.
Hatay’ın Reyhanlı ilçesinde, UNICEF destekli bir programa katılan bir grup ergen kız çocuğu ise merakın teşvik edildiği, soruların güvenilir bilgi, destek ve anlayışla karşılandığı bir alan buldu.
Kızların çoğu yaklaşık bir yıldır merkezdeki etkinliklere katılıyor. Farklı okullardan ve farklı geçmişlerden gelseler de merkezin onlara sunduğu ortak bir değer var: Birlikte vakit geçirebildikleri, bağ kurabildikleri ve hayatlarını etkileyen konular hakkında açıkça konuşabildikleri güvenli bir ortam.
Sekizinci sınıfa başlamaya hazırlanan Hacer için program, okulda çoğu zaman konuşulmayan konuları ele alma fırsatı sunuyor.
“Burada okulda öğrenmediğimiz bazı şeyleri öğreniyoruz,” diyor.
Bu konuların birçoğu, ergenlerin konuşmakta en çok zorlandıkları meseleler arasında yer alıyor.
UNICEF’in Sosyal Gelişim ve Dayanışma Derneği (SGDD-ASAM) ile yürüttüğü ortaklık kapsamında kızlar, UNICEF’in kadınlar ve kız çocukları için geliştirdiği Dijital Güvenli Alan Laaha ile tanışıyor. Laaha; sağlık, güvenlik ve şiddetten korunma gibi konularda güvenilir bilgiye ulaşılabilen, soru sorulabilen ve ihtiyaç duyulan hizmet ve desteğe nereden erişilebileceğinin öğrenilebildiği güvenli ve erişilebilir bir dijital alan sunuyor.
Reyhanlı’daki kızlar için güvenilir bilgiye erişim önemli. Ancak bu bilgiye kendi hızlarında ve mahremiyet içinde ulaşabilmek de en az bunun kadar değerli.
Kızlardan biri, okullarda bilgiye erişim imkânı olsa bile ergenlerin bazı konuları açıkça konuşmaktan utanabildiğini anlatıyor.
“Bu konuları konuşmasak bile bilgiye ihtiyaç duyduğumuzda platformdan ulaşabiliyoruz,” diyor. “Bence bizim yaşımızdaki gençler için çok iyi bir platform.”
Bir başka kız çocuğu ise pek çok ergenin aşina olduğu bir durumu anlatıyor: Bir konuda sorusu olmak ama bunu anne-babasına ya da başka bir aile üyesine sormakta rahat hissetmemek.
“Bilmediğim bir şey olduğunda ya da anneme sormak istemediğim bir konu olduğunda buradan araştırıp cevabını bulabiliyorum,” diye anlatıyor.
Ergenlik döneminden geçen bir kız çocuğu için bu önemli bir fark yaratabilir. Fiziksel değişimler, duygusal iyilik hali, kişisel güvenlik ya da internette karşılaşılan bir konu hakkında sorular, yüksek sesle sorması zor geldiği için cevapsız kalmak zorunda değil.
Artık başlamak için bir yerleri var.
Ve çoğu zaman güçlenme tam da böyle başlıyor: Güvenilir bilgiye erişebilmek, cevap aramak için kendine güvenmek ve ihtiyaç duyduğunda desteği nerede bulabileceğini bilmek.
Güvenebilecekleri bilgiyi bulmak
Laaha, kadınların ve ergen kız çocuklarının karşılaştığı gerçeklikler dikkate alınarak tasarlandı. Özellikle göç, kriz ya da başka kırılganlıklarla karşı karşıya olanlar için fiziksel güvenli alanlara erişim her zaman mümkün olmayabiliyor. Platform, yüz yüze desteği tamamlayarak kadınların ve kız çocuklarının bilgiye ulaşabileceği, soru sorabileceği ve yardım alabilecekleri yerleri öğrenebileceği dijital bir alan sunuyor.
Güvenlik ve erişilebilirlik platformun tasarımının temel unsurları arasında. Hızlı çıkış özelliği, yakındaki hizmetlere ilişkin bilgilere erişim ve farklı okuryazarlık düzeylerine ve dijital erişim imkânlarına sahip kadın ve kız çocukları için kullanılabilirliği kolaylaştıran bir tasarım bunlardan bazıları.
Dil de önemli. Laaha Türkçe, Arapça, İngilizce ve Kürtçe kullanılabiliyor. Böylece kız çocukları kendilerini en rahat hissettikleri dilde bilgiye ulaşabiliyor.
Ancak programın sundukları ekranın çok ötesine geçiyor.
Kızlar çevrimiçi dünya hakkında da konuşuyor; fotoğraf paylaşmanın risklerinden sosyal medyanın çocuklar ve ergenler üzerindeki olası etkilerine kadar pek çok konuyu ele alıyorlar. Çevrimiçi güvenliği tartışıyor, hakları hakkında daha fazla bilgi ediniyor ve bilgiye ya da desteğe ihtiyaç duyduklarında nereye başvurabileceklerini öğreniyorlar.
Ancak programdan kazandıkları yalnızca dijital platformla sınırlı değil.
Bir kız çocuğu belirli bir soruya ya da endişeye sahip olan tek kişinin kendisi olduğunu düşündüğünde, sessiz kalmak konuşmaktan daha kolay gelebilir. Akranlarının da benzer sorular sorduğunu duymak, bu deneyimlerin normal olduğunu görmelerine, kendilerine güvenmelerine ve yalnızlık hissinin azalmasına yardımcı olabilir.
Yeni kullanıma sunulan forum özelliği sayesinde kızlar birbiriyle bağlantı kurabiliyor, fikir alışverişinde bulunabiliyor ve birbirlerini destekleyebiliyor. Böylece Laaha, kızların birbirlerinden öğrendiği, kendi seslerini bulduğu ve hayatlarını etkileyen kararlar konusunda daha özgüvenli hissettiği bir alana dönüşüyor.
Sohbetler okuldan büyümeye, internetten kız çocuklarının karşılaştığı zorluklara uzandıkça tek bir mesaj öne çıkıyor: Kız çocuklarının bütün cevapları bilmesi gerekmiyor. İhtiyaç duydukları şey, bu cevaplara güvenli ve güvenilir yollarla ulaşabilmek.
Kızların yeniden gelmek istediği bir alan
Dijital Güvenli Alan, UNICEF’in Hatay’da ASAM ile yürüttüğü daha geniş kapsamlı çocuk koruma çalışmalarının bir parçası.
Hatay, kırılgan durumdaki ev sahibi topluluk üyelerinin yanı sıra 146 binden fazla mülteciye ev sahipliği yapıyor. UNICEF uzun yıllardır ASAM ile birlikte toplum temelli programlar ve mobil saha çalışmaları yoluyla çocuk koruma hizmetlerine erişimi artırmak için çalışıyor. Reyhanlı’da kısa süre önce hayata geçirilen Dijital Güvenli Alan da yüz yüze çalışmaları tamamlayarak kız çocuklarının güvenilir bilgi ve desteğe erişebileceği güvenli ve erişilebilir imkânları genişletiyor.
Ancak kızların kendileri için programın değeri çok daha kişisel.
Katılımcılardan biri merkezi neredeyse tesadüfen keşfettiğini hatırlıyor. İçeri girip ortamı tanıdıktan sonra verdiği tepki ise çok basit:
“Merkezden hiç ayrılmak istemedim.”
Dijital Güvenli Alan, Türkiye’de hayata geçirildiğinden bu yana Hatay, Gaziantep, Kahramanmaraş, Adana, Kayseri, Şanlıurfa, Kilis, Ankara, Van, İzmir, Adıyaman ve İstanbul’dan 17 binden fazla kız çocuğu ve kadına ulaştı. Bunların yaklaşık 11 bini kız çocuğu, 6 bini ise anne. Özellikle mülteci ve krizden etkilenen topluluklardan kadınların ve kız çocuklarının güvenilir bilgi ve desteğe erişmesine katkı sağlıyor.
Büyümek her zaman soruları beraberinde getirecek. Kız çocuklarını güçlendirmek, onlara bütün cevapları vermek anlamına gelmiyor. Asıl önemli olan, cevapları arayabilecekleri bilgiye, özgüvene ve güvenli alanlara sahip olmalarını sağlamak; haklarını bilmelerine, destek bulmalarına ve kendi hayatları hakkında bilinçli seçimler yapabilmelerine yardımcı olmak.
Reyhanlı’da bu yolculuk basit ama güçlü bir şeyle başlıyor: Her sorunun önemli olduğunu bilmek.
UNICEF’in Reyhanlı’da ASAM ile yürüttüğü, Dijital Güvenli Alan’ı da kapsayan çalışmalar, FCDO’nun cömert desteğiyle hayata geçirilmektedir.
