Çocukların gelişiminde gerileme nedir ve çocuğunuza bu konuda nasıl destek olabilirsiniz?

Çocuk psikolojisi uzmanı, gelişmede gerilemenin yaygın olsa da genellikle kısa ömürlü olduğunu söylüyor.

UNICEF
UNI328384
© UNICEF/UNI328384/Abdul
30 Mayıs 2021

Çocuğunuzun önce gelişim gösterdiğini sonrasında ise gelişiminde gerileme olduğunu fark ettiyseniz, yalnız değilsiniz. Örneğin çocuğunuz tuvaletini kendi başına yapmayı öğrendikten sonra tuvaleti kullanmayı reddedebilir. Gelişimde gerileme, büyümekte olan çocuklarda, özellikle de yürümeye yeni başlayan çocuklarda yaygındır. Yale Çocuk Araştırma Merkezi'nde akademisyen ve aynı zamanda Yale Erken Çocukluk Eğitimi Programı Direktör Yardımcısı olan Nancy Close ile gelişmede gerilemenin sebeplerini ve çocuğunuza bu konuda nasıl yardımcı olabileceğinizi konuştuk.

 

Gelişmede gerileme nedir? Sebepleri nelerdir?

Close; “Gerileme ile ilerleme fikrini birleştirmeyi seviyorum” diye ifade ediyor. “Çoğu çocuk, gelişim göstermek için çok güçlü bir isteğe sahiptir. Çocuklar kendi dünyalarını keşfedebilir, keşfettikleri yönlerini geliştirebilirler. Bunun için doğal bir enerjiye sahiplerdir.”

Ancak yeni şeyler yapmanın heyecanı beraberinde stresi de getirir. Örneğin, yürümeyi öğrenen bir bebek, ustalaştığı bu yeni beceriyi sevebilir, fakat anne ve babasının artık daha uzakta olduğunu veya düşebileceğini de fark edebilir.

Close bu durumu şöyle açıklıyor: “Çocuğun, gelişim yolunda karşılaştığı bu tür engeller çocuğun baskı hissetmesine yol açarak gelişmede gerilemeye neden olabilir”.

 

Gerileme davranışları hangi şekillerde görülür?

Gelişmede gerileme değişiklik gösterebilir, ancak genel olarak çocuğun yaşından daha küçük davranışlar sergilediğini veya ilgi beklediğini gözlemleriz. Daha fazla öfke nöbeti geçirebilir, uyumakta veya yemek yemede zorluk çekebilir ya da çocuksu şekilde konuşabilir. Örneğin kendi kendine giyinebilen bir çocukta sonrasında bu becerilerin bazılarının kaybolduğunu görebilirsiniz. Close bu durumu “Birdenbire, çocuğunuz daha önce yapabildiğini yapamaz hale gelebilir” diye açıklıyor.

 

Gelişmede gerileme ne zaman gerçekleşir?

Yeni yürümeye başlayan ve okul öncesi dönemdeki çocuklar arasında davranışlarda gerilemeyi daha sık görüyoruz. Ancak her yaşta, bebeklerde ve daha büyük çocuklarda bile buna rastlanabiliyor. Bebeklerdeki gerileme o kadar belirgin olmayabilir. Bebekler normalden biraz fazla ilgi bekleyebilir, daha fazla beslenmesi gerekebilir, biraz daha fazla mızmızlanabilir ya da ağlayabilir.

 

Gelişmede gerileme yaygın olarak görülür mü?

İçiniz rahat olsun, gelişmede gerileme yaygın olarak gördüğümüz bir durumdur. Aslında beklenen de bir durumdur ve gelişim için oldukça faydalıdır. Bunu çocuğunuzun daha fazla sorumluluk alması için atması gereken bir adım gibi düşünün. Close; “Bazı çocukların büyük bir ilerleme kaydetmeden hemen önce veya ilerleme kaydettikten hemen sonra gerilediğini görüyorum” diyor ve devam ediyor “Çocuklar, gelişimlerindeki gerileme sebepleri ve şekilleri açısından farklılık gösteriyor. Ebeveynler genellikle çocuğun önce ilerlediğini, sonra biraz gerilediğini fark ediyor.” Gerileme; kardeş sahibi olmak ya da anaokuluna başlamak gibi yeni durumlara alışırlarken çocuklarda yaygın olarak görülüyor.

 

Ebeveynler, gerileme sürecinde çocuklarına nasıl destek olabilir?

Çocuğunuza güven verin. Güvende olduklarını ve onlara destek olacağınızı bilmelerini sağlayın. Davranışlarında gerilemeyi fark ettiğinizi, onları utandırmadan göstermeye çalışın. Close, destek için şunu denemenizi öneriyor: “Büyük çocukların yaptığı şeyleri yapmayı öğreniyorsun. Bu çok zor bir iş. Bazen yardımıma ihtiyacın olduğunu hissedebilirsin.” 

Oyun da, zor duygularla başa çıkmak için yararlı bir araç olabilir. Close bu durumu “Hayali ya da sembolik oyunlar; çocukların dil yetilerini, düşüncelerini ve dünyaya dair fikirlerini geliştirmek için kullandıkları araçlardır. Oyun, sosyal ve duygusal açıdan, kelimelerle ifade edemedikleri bazı şeyleri ifade etme imkânı tanıyor” şeklinde açıklıyor. Birlikte oyun oynayarak çocuğunuzu gözlemleyebilir, onunla ilgili pek çok şey öğrenebilirsiniz.

Bazen çocuğunuz bir süre gerilemeye ihtiyaç duyabilir. Böyle bir durumda çocuğa güven vermek önemlidir, fakat aynı zamanda belli bir sınır koymak da gereklidir.

Close; “Dünyanın hakimi olmadıklarını öğrenmek, yeni yürümeye başlayan çocuklar için büyük bir olaydır! Bu, çok fazla öfke nöbetine neden olabilir. Onları uzaklaştırmayın. Zor duyguları ifade etmeleri için yaşlarına uygun yollar bulmalarına yardımcı olun” diyor. Onlarla oturun, ne hissettiklerini düşünün ve sakinleşmelerine yardımcı olun. “Arkadaşın sana oyuncağı vermediği için o kadar kızmıştın ki onu ittin. Bir dahaki sefere oyuncağı vermesini isteyebilir ve öğretmeninden yardım isteyebilirsin” şeklinde konuşun.

 

Ebeveynler ne zaman endişelenmeli?

Bazı gerilemeler birkaç hafta sürebilir, ancak bu süre çocuktan çocuğa değişir. Çocuğunuzdaki bu değişimi fark ederek onlara destek olabilirseniz, bunun üstesinden geleceklerdir. Close, bu sürenin yaklaşık iki-üç hafta sürmesi halinde ise bir sağlık çalışanına danışmanızı öneriyor. “Çocuklar gelişimlerinde ilerleme kaydetmek için o kadar motive oluyorlar ki, bu motivasyonun olmaması beni endişelendirirdi. Fakat gelişimsel olarak gerekli bir gerileme söz konusuysa, bunun genellikle kısa ömürlü olacağını düşünüyorum.”

 


 

Nancy Close, PhD, Yale Çocuk Araştırma Merkezi'nde Akademisyen,; Yale Erken Çocukluk Eğitimi Programı Direktör Yardımcısı; Psikoloji Bölümü Öğretim Görevlisi ve MOMS Partnership® ve Yale Ebeveyn ve Aile Gelişim Programı Klinik Direktörü olarak görev yapmaktadır.  Kendisi iki çocuk annesidir ve iki torunu vardır.

Röportaj: Mandy Rich, Dijital İçerik Yazarı, UNICEF