UNICEF: Çatışmalarda su sistemlerine zarar veren saldırılar üç katına çıktı, çocukların güvenli suya erişimi tehlikede

NEW YORK, 5 Kasım 2026 – UNICEF'in bugün yayımladığı yeni rapora göre, çatışmalarda su ve sanitasyon sistemlerine zarar veren veya bu sistemleri kullanılamaz hale getiren, kayıtlara geçmiş saldırıların sayısı 2021-2025 yılları arasında üç katına çıktı. Bu durum, çocukların salgın hastalıklar, yetersiz beslenme ve şiddetle karşı karşıya kalma riskini artırıyor.

UNICEF'in Ateş Altında Su: Dördüncü Raporu (Water Under Fire, Volume 4), Ocak 2021-Haziran 2026 döneminde 23 ülke ve bölgede su, sanitasyon ve hijyen (WASH) sistemlerini, bu alanlarda çalışanları ve hizmetlerden yararlanan kişileri etkileyen saldırıları inceliyor. Rapora göre saldırılar giderek daha sık ve farklı biçimlerde gerçekleşiyor ve dünya genelinde daha geniş coğrafi alanları etkiliyor.

UNICEF İcra Direktörü Catherine Russell, “Su ve sanitasyon sistemlerine yönelik saldırılar, çocukları güvenli içme suyundan ve işleyişi suya bağlı olan temel hizmetlerden mahrum bırakıyor” dedi. Russell sözlerini şöyle sürdürdü: “İnsani yardım çalışanları, artan saldırılara rağmen suyun kesintisiz akmasını sağlamak için ellerinden geleni yapıyor. Ancak yapılan onarımlar, uluslararası insancıl hukuk kapsamında korunması gereken bu tesislerin güvenliğinin sağlanmasının yerini tutamaz.”

Raporda yedi farklı saldırı türü ele alınıyor. Bunlar arasında su arıtma tesislerinin, boru hatlarının ve kuyuların hedef alınmasından su kaynaklarının kirletilmesine, yedek parçalara ve su arıtma kimyasallarına erişimin kısıtlanmasına kadar çeşitli uygulamalar bulunuyor.

Sudan'da Mart 2024 itibarıyla Hartum eyaletindeki 13 su arıtma tesisinden yalnızca biri çalışır durumdaydı. Burkina Faso'da ise 2020-2025 yılları arasında düzenlenen saldırılarda 145'ten fazla su temin noktası tahrip edildi. Bu saldırılar nedeniyle yarısından fazlası çocuk olmak üzere yaklaşık 830 bin kişi suya erişimini kaybetti. Gazze'de de Ekim 2023'ten bu yana 130 bin metreden fazla kanalizasyon boru hattı zarar gördü. Arıtılmamış atık sular Akdeniz'e veya geçici toplama alanlarına boşaltılmaya başlandı.

Rapor, borular ve pompalar fiziksel olarak zarar görmese bile su temininin kesintiye uğrayabildiğini de ortaya koyuyor. Ukrayna'da Aralık 2022 itibarıyla enerji altyapısını etkileyen saldırılar nedeniyle yaklaşık 7 milyon çocuk elektrik, ısınma ve suya düzenli erişimden mahrum kaldı. Irak'ta ise Kasım 2025'te bir doğal gaz sahasına düzenlenen insansız hava aracı saldırısı, Kürdistan Bölgesi genelinde elektrik üretimini yaklaşık yüzde 80 azalttı. Yetkililer bunun üzerine su temin projeleri, hastaneler ve şehirler arasında elektrik kullanımını sınırlandırmak ve paylaştırmak zorunda kaldı.

Bu saldırıların etkileri yalnızca içme suyuna erişimle sınırlı kalmıyor. Temiz su olmadığında sağlık kuruluşları tıbbi ekipmanları sterilize edemiyor, güvenli doğum hizmetleri sunamıyor ve ağır yetersiz beslenme sorunu yaşayan çocukların tedavisinde kullanılan özel tedavi sütlerini hazırlayamıyor.

Güvenli olmayan suyun neden olduğu tekrarlayan ishal vakaları, çocukların ihtiyaç duydukları besin öğelerini yeterince emmelerini engelliyor. Aynı zamanda, güvenli suya erişimin olmadığı ortamlarda daha sık görülen enfeksiyonlara karşı dirençlerini de zayıflatıyor.

Sudan'dan gelen mültecilerin barındığı Çad'ın doğusundaki kamplarda, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) hepatit E salgınını güvenli su ve sanitasyon hizmetlerine erişimdeki yetersizliklerle ilişkilendirdi. Ocak-Nisan 2024 döneminde kaydedilen 2.092 şüpheli vakanın yarısını 6-17 yaş arası çocuklar oluşturdu.

Rapor ayrıca çocukların su almak için sıra beklerken öldürüldüğü, yaralandığı veya başka şekillerde zarar gördüğü olayları da belgeliyor. Gazze'de bu tür çok sayıda olay yaşandığına dikkat çekiliyor.

Ailelerin suyu evin dışından temin etmek zorunda olduğu her on hanenin yedisinde bu sorumluluğu kadınlar ve kız çocukları üstleniyor. Suya ulaşmak için daha uzun ve tehlikeli yollar katetmek zorunda kalmaları, cinsel şiddete maruz kalma risklerini artırırken eğitimlerine ayırabilecekleri zamanı da azaltıyor.

Su hizmetlerinin devamlılığını sağlayan çalışanlar da ciddi risklerle karşı karşıya. Birleşmiş Milletler kayıtlarına göre, Lübnan'da 2024 yılındaki çatışmalarda su idarelerinde görev yapan 14 çalışan hayatını kaybetti.

Rapor, insani yardım ekiplerinin bu koşullara nasıl uyum sağlamaya çalıştığını da ortaya koyuyor. Afganistan'da UNICEF'in desteklediği su sistemlerinin yaklaşık yüzde 65'i artık güneş enerjisiyle çalışıyor. Bu sayede yakıta ve ulusal elektrik şebekesine bağımlılık azalıyor.

Diğer bölgelerde ise ekipler yerel teknisyenlere eğitim veriyor, olası hasarlara karşı önceden yedek parça stokluyor ve tek bir saldırının tüm bölgenin su teminini kesintiye uğratmasını önlemek amacıyla daha küçük, yerel su sistemleri kuruyor.

Ancak ciddi finansman kesintileri bu çalışmaların sürdürülmesini tehlikeye atıyor. İnsani yardım kapsamında koordineli su, sanitasyon ve hijyen müdahalelerinin yürütüldüğü ülkelerde 137,9 milyon kişinin bu hizmetlere yönelik yardıma ihtiyacı bulunuyor. Buna karşın, 2026 yılı için gereken finansmanın yalnızca yüzde 26'sı sağlanmış durumda.

UNICEF; çatışmaların taraflarına, BM üye devletlerine, donörlere, insani yardım ve kalkınma alanında faaliyet gösteren kuruluşlara şu çağrılarda bulunuyor:

• Çatışma ortamlarında su, sanitasyon ve hijyen sistemlerinin, özellikle çocuklar açısından sivillerin hayatta kalması için vazgeçilmez olduğunu kabul etmek ve bu sistemlerin korunmasını temel hakların hayata geçirilmesinin ayrılmaz bir parçası olarak ele almak.
• Çatışmalarda su, sanitasyon ve hijyen sistemlerini etkileyen saldırılara ilişkin verilerin sistematik biçimde toplanmasını sağlayacak bir mekanizma oluşturmak.
• Su, sanitasyon ve hijyen hizmetlerine erişmeye çalışan çocukları ve toplulukları, ayrıca bu alanlarda ve enerji sektöründe çalışan personeli korumak.
• İnsani yardım, su, sanitasyon, hijyen ve enerji çalışanlarının ihtiyaç sahiplerine ve su ile enerji sistemlerinin işleyişini sürdürmek için gerekli temel malzemelere güvenli, zamanında ve engelsiz erişimini sağlamak.
• Çatışmalar karşısında dayanıklı su, sanitasyon ve hijyen çözümlerine ve hizmetlerin kesintisiz sürdürülmesini sağlayacak, yerel düzeyde yürütülen çalışmalara yatırım yapmak.