Afganistan genelinde çocuklarda yetersiz beslenme hızla artarken hastaneler kapasite sınırlarını zorluyor

KABİL, 25 Ağustos 2026 – “Afganistan genelinde şu anda 3,7 milyon çocuk akut yetersiz beslenmeyle karşı karşıya. Bunların yaklaşık 1 milyonu ise yaşamı tehdit eden şiddetli akut yetersiz beslenmeden etkileniyor.

“Bu kriz, en küçük ve en kırılgan çocukları orantısız biçimde etkiliyor. Şiddetli akut yetersiz beslenme ve buna bağlı tıbbi komplikasyonlar nedeniyle hastaneye yatırılan çocukların yaklaşık yüzde 40’ını altı aydan küçük bebekler oluşturuyor. İki yaşından küçük çocuklar ise şiddetli akut yetersiz beslenme vakalarının yüzde 83’ünü oluşturuyor.

“Hastaneler üzerindeki büyük baskıyı şimdiden görüyoruz. Yılın başından bu yana, yüksek riskli orta derecede akut yetersiz beslenme ve şiddetli akut yetersiz beslenme nedeniyle yarım milyondan fazla çocuk hastaneye yatırıldı. Tıbbi komplikasyonlarla birlikte hastaneye yatırılan şiddetli akut yetersiz beslenme vakaları geçen yılın aynı dönemine kıyasla üçte bir oranında arttı; Temmuz 2025’te 6.000 olan sayı, Temmuz 2026’da 8.000’e yükseldi.

“Afganistan’ın güneyindeki bazı hastanelerde artık her bir yatak için şiddetli akut yetersiz beslenen üç ya da dört çocuk bulunuyor.

“Bu sayıların arkasında çok küçük çocuklar ve aileleri var.

“Afganistan’ın doğusundaki Nangarhar Bölge Hastanesi’nden yeni döndüm. Hastanenin beslenme servisinde genç bir anne ve dokuz aylık kızı Sagida ile tanıştım.

“Sagida, komşu Nuristan vilayetinde kısa süre önce büyük çaplı ani sellerden etkilenen uzak bir köyden geldi. UNICEF tarafından eğitilmiş bir kadın toplum sağlığı çalışanı Sagida’yı köyünde buldu. Şiddetli akut yetersiz beslendiğini tespit ederek hastaneye sevk etti.

“Sagida hastaneye ilk getirildiğinde doktorların hayatta kalacağına dair umudu çok azdı. Yalnızca 4 kilogram ağırlığındaydı. Ancak terapötik sütle tedavi gördükten sonra durumu stabil hale geldi. İki gün önce onu gördüğümde hâlâ çok güçsüzdü. Tehlikeyi henüz tamamen atlatmış değil ancak giderek güçleniyordu ve iyileşeceğini umut ediyoruz.

“Sagida sadece bir çocuk.

“Temmuz ayında, Afganistan’ın güneyindeki beş vilayete hizmet veren Kandahar Bölge Hastanesi’ni ziyaret ettiğimde de benzer hikâyelere tanık oldum. Orada yetersiz beslenmeye bağlı komplikasyonlar nedeniyle tedavi gören çok sayıda küçük çocuk gördüm.

“Bu vakalar, Afganistan genelinde çok daha büyük ve giderek daha endişe verici hale gelen bir tablonun yansıması. Ancak bugün dikkatinizi, bir çocuk hastane yatağına gelmeden önce yaşananlara da çekmek istiyorum.

“UNICEF geçen ay Çok Az, Çok Geç: Afganistan’daki Küçük Çocukların Karşı Karşıya Olduğu Beslenme Krizi başlıklı yeni bir rapor yayımladı. UNICEF, Afganistan’da ilk kez bu ölçekte bir çalışma yaparak 34 vilayetin tamamında çocuklarda yetersiz beslenme ile çocukların evlerinde gerçekte ne yediklerini birlikte inceledi.

“Bulgular son derece endişe verici.

“Aileler besleyici gıdaları azaltmaya başlıyor. Çocukların tükettiği gıda çeşitliliği azalıyor. Öğünler küçülüyor. Bazı öğünler atlanıyor. Ve sonunda bazı çocuklar aç kalıyor.

“Afganistan’daki çocukların yarısı şiddetli çocuk gıda yoksulluğu içinde yaşıyor. Bu, günde yalnızca iki ya da daha az gıda grubundan besin tüketebildikleri anlamına geliyor.

“Çocuklar altı aylık olduklarında ve anne sütünün yanında besleyici tamamlayıcı gıdalar almaya başlamaları gerektiğinde, birçok ailenin karşı karşıya olduğu gerçeklik çok farklı. Bir çocuğun ilk gıdaları, çayın yanında biraz ekmekten ya da sulandırılmış yoğurttan ibaret olabiliyor.

“Büyümekte olan bir çocuk için bu kesinlikle yeterli değil.

“Analizimiz, şiddetli gıda güvensizliği yaşayan hanelerdeki çocukların, yetersiz beslenmenin en yoğun görüldüğü dönemlerde akut yetersiz beslenmeden etkilenme olasılığının altı kata kadar daha yüksek olabileceğini gösteriyor. Akut yetersiz beslenme, yetersiz beslenmenin en tehlikeli biçimlerinden biri. Basitçe ifade etmek gerekirse, çoğu zaman yeterli ve besleyici gıda alamadığı, hasta olduğu ya da her iki durumun bir arada yaşandığı koşullarda çocuğun boyuna göre tehlikeli derecede zayıf hale gelmesi anlamına geliyor.

“Zamanında müdahale edilmediğinde yaşamı tehdit edebilir.

“Afganistan’daki yetersiz beslenme yalnızca gıda eksikliğiyle ilgili değil. Zaten yeterince beslenemeyen bir çocuk şiddetli ishal ya da solunum yolu enfeksiyonu geçirdiğinde durumu çok hızlı kötüleşebilir. Aynı şekilde, tekrar tekrar hastalanan bir çocuğun yetersiz beslenmeden etkilenme riski de çok daha yüksektir.

“Bu yıl, uzun süredir devam eden bu sorunlara bir dizi ek baskı da eşlik ediyor.

“Afganistan art arda yıllarca süren kuraklığın ardından yıkıcı şiddetli yağışlar ve ani seller yaşadı. Bu yıl yaşanan süper El Niño ile birlikte, iklim kaynaklı bu şokların daha da şiddetlenmesi bekleniyor.

“Aynı zamanda bölgesel istikrarsızlık sınır ötesi ticareti ve geçim kaynaklarını sekteye uğratıyor. 2023’ten bu yana Afganistan’a geri dönen ve yarısından fazlasını çocukların oluşturduğu 6 milyon kişi; istihdam ve hane kaynaklarının yanı sıra, hâlihazırda kapasitesinin sınırında olan temel sağlık ve beslenme hizmetleri üzerinde de ek baskı yaratıyor. Nangarhar’da, çocukları bölge hastanesinde yetersiz beslenme nedeniyle tedavi gören bu geri dönüş yapan ailelerden bazılarıyla tanıştım.

“Bütün bunlar, ailelerin geçimlerini sağlayabilecekleri imkânların sınırlı olduğu bir ülkede yaşanıyor.

“Afganistan’ın güneyindeki bazı hastanelerde şu anda her bir yatak için şiddetli akut yetersiz beslenen üç ya da dört çocuk bulunuyor. Üstelik bir çocuğu başarıyla tedavi ettiğimizde bile hikâye orada bitmeyebiliyor. Tedavi hayat kurtarıyor. Ancak tedavi tek başına yeterli değil.

“Hayatta kalan çocuklar, besleyici gıdayı hâlâ karşılayamayan, temiz suya erişimi olmayan ya da temel sağlık hizmetlerine ulaşamayan hanelere geri döndüklerinde, hastalığın tekrarlandığını sıklıkla görebiliyoruz.

“UNICEF’in ortaya koyduğu yeni bulgular tam da bu nedenle önemli.

“Bu bulgular bize uyarı işaretlerini daha erken tespit etme ve bir çocuk şiddetli yetersiz beslenme noktasına gelmeden harekete geçme fırsatı sunuyor. Hamilelik döneminde kadınların yeterli beslenmesini güvence altına almamız gerekiyor. Emzirmeyi desteklememiz gerekiyor. Bir bebek altı aylık olduğunda ise ailelerin, çocuğun büyümesi için ihtiyaç duyduğu çeşitli ve besleyici gıdaları sağlayabilmesine destek olmamız gerekiyor. Ayrıca sağlık hizmetleri, temiz su ve sanitasyon, bağışıklama hizmetleri ve sosyal koruma sistemlerinin aynı kırılgan aileler için birlikte işlemesini sağlamamız gerekiyor.

“UNICEF ve ortaklarımız, özellikle 6-23 aylık çocuklara odaklanan İlk Gıdalar Girişimimiz de dahil olmak üzere tam olarak bunu yapmaya çalışıyor. Ancak burada tehlikeli bir çelişkiyle karşı karşıyayız.

“İhtiyaçların arttığı tam da bu dönemde, finansman kesintileri nedeniyle çocuklara sunulan hizmetler azalıyor. Kaynak yetersizliği nedeniyle bu yıl, 2025’e kıyasla şiddetli akut yetersiz beslenen çocukların tedavi edildiği 100’den fazla merkez kapandı. Çocuklara ve yetersiz beslenen hamile ve emziren kadınlara beslenme desteği sağlayan yüzlerce başka merkez de finansmanını kaybetti. Bugün Afganistan’daki Beslenme Sektörü müdahalesi yüzde 57’lik bir finansman açığıyla karşı karşıya.

“UNICEF açısından tablo daha da çarpıcı. Afganistan’daki beslenme programımızın bu yıl yaklaşık 180 milyon ABD dolarına ihtiyacı var. Şu ana kadar bu ihtiyacın yalnızca yüzde 22’si finanse edildi. Üstelik bu durum, yardımımıza ihtiyaç duyan çocukların sayısının arttığı bir dönemde yaşanıyor.

“Bugün sizlere vermek istediğim mesaj çok basit:

“Bu krizin geldiğini görebiliyoruz. Çocukların ne yediğine baktığımızda görebiliyoruz. Yetersiz beslenen çok küçük çocukların sayısındaki artışta görebiliyoruz. Her bir yatak için üç ya da dört hasta çocuğun bulunduğu, kapasitesini aşmış hastane servislerinde görebiliyoruz. Ve Sagida gibi çocuklarda görebiliyoruz.

“Bir krizin geldiğini görebilmek, aynı zamanda çok daha kötü hale gelmesini önleme fırsatımız olduğu anlamına geliyor. Müdahale etmek için bir çocuğun tehlikeli derecede zayıflayıp hastane yatağına düşmesini beklememeliyiz. Bunun için UNICEF ve ortaklarının acilen çok daha fazla esnek ve sürdürülebilir finansmana ihtiyacı var.

“Çünkü yetersiz beslenme söz konusu olduğunda erken harekete geçmek yalnızca hayat kurtarmıyor. Aynı zamanda bir çocuğun şiddetli yetersiz beslenme noktasına gelmesini ve hayat kurtarıcı tedaviye ihtiyaç duymasını beklemekten çok daha düşük maliyetli.

“Ne olduğunu biliyoruz. Hangi çocukların en fazla risk altında olduğunu biliyoruz. Ve bu krizin çok daha kötü hale gelmesini nasıl önleyebileceğimizi biliyoruz.

“Ancak şimdi harekete geçmemiz gerekiyor.”