UNICEF Çocuk Koruma Direktörü Sheema Sen Gupta’nın BM Güvenlik Konseyi Açık oturumunda Yaptığı Açıklama: “Çocuklar ve Silahlı Çatışmalar: Çocuklara Yönelik Ağır İhlalleri Sona Erdirme ve Önlemede Etkili Stratejiler”

NEW YORK, 25 Haziran 2025 - “Sayın büyükelçiler, değerli delegeler, meslektaşlarım,

Öncelikle UNICEF’e bugün bu Konsey’e hitap etme fırsatı tanıyan Guyana’ya teşekkür ederim.

Konuşmama basit ama acı verici bir gerçekle başlamak istiyorum: Genel Sekreter tarafından yayımlanan bu yılın raporu, çok sayıda çocuğun zaten bildiği bir gerçeği yeniden doğruluyor — dünya, onları savaşın dehşetinden korumada başarısız oluyor.

Birleşmiş Milletler, bu gündem başladığından bu yana çocuklara yönelik en yüksek düzeyde ihlal vakasını doğruladı — 2023’e göre %25 artışla, çünkü 2023 zaten kaydedilen en önceki en yüksek seviyeydi. Binlerce çocuk öldürüldü, sakatlandı. Binlercesi silahlı gruplar tarafından katılıma zorlandı, kaçırıldı, tecavüze uğradı ya da insani yardım reddedildi.

Ve bunlar yalnızca doğrulanabilen vakalar. Hepimiz biliyoruz ki gerçek sayı — yaşanan zararın gerçek büyüklüğü — çok daha yüksek. Dünyanın her yerindeki her çocuğa karşı işlenen her ihlal, ahlaki bir başarısızlığı temsil ediyor. Ve her biri, asla tam anlamıyla iyileşmeyecek izler bırakıyor.

Sayın büyükelçiler, bu rakamların ardında isimler, yüzler, hayatlar var. Sudan’da 14 yaşında bir kız çocuğu aile evinde cinsel saldırıya uğradı. Annesi, kızının tecavüzü sırasında silah zoruyla rehin tutuldu ve kimseye bir şey söylememesi için tehdit edildi.

Nijerya’da 9–12 yaşındaki altı erkek çocuk, metal bir cisim buldu ve hurdacıya satmak üzere götürdü. Hurdacı inceleme yaparken cisim patladı; hurdacı ve çocuklar öldü.

Bu olaylar her gün yaşanıyor ve boyutu hayal bile edilemeyecek kadar büyük. İsrail ve Filistin Devleti’nde geçen yıl 8.000’den fazla ağır ihlal doğrulandı. Gazze’de acının en ağır yükü çocuklara düşüyor. Bu Konsey 20 yıl önce İzleme ve Raporlama Mekanizması’nı kurduğundan beri, başka hiçbir yerde böyle yüksek ihlal rakamları görülmedi.

Bu ve diğer yerlerde, her bir çocuğa sağlanması gereken temel korumaların çöktüğüne tanık oluyoruz — hem yasal hem de insanlık onuru açısından.

İki derinlemesine endişe verici eğilime dikkat çekmek istiyorum:

Birincisi, yerleşim yerlerinde patlayıcı silah kullanımının artması. Artık birçok çatışmada çocuk ölümlerinin ve yaralanmalarının önde gelen nedeni, öldürme ve yaralama olaylarının %70’inden fazlasını oluşturuyor. Bu silahlar evleri, okulları, hastaneleri ve sığınakları yıkıyor — insanlar içeride korunmayı umarken.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nden Gazze ve Myanmar’a, Sudan’dan Ukrayna ve Lübnan’a kadar çocuklar sadece çapraz ateşte değil; bombalama, top atışı ve savaşın patlayıcı kalıntıları nedeniyle de yaralanıyor veya hayatını kaybediyor.

Bu silahlar çocuklara yalnızca saldırı anında zarar vermiyor. Su sistemleri, elektrik, evler, hastaneler, okullar ve oyun alanları zarar görüyor; bu da çocukların sağlık, eğitim, güvenli suya, oyun ve uyku hakkına ulaşımını baltalıyor — çocukluğun temel gereksinimleri. Ayrıca geride kalan patlamamış mühimmat da yıllarca öldürmeye devam ediyor.

Bir tarla, okul bahçesi veya sokakta unutulan her patlamamış mühimmat, tetiklenmeyi bekleyen bir ölüm tuzağıdır.

İkincisi, cinsel şiddetin artışı. 2024’te doğrulanmış çocuklara yönelik tecavüz ve diğer cinsel şiddet vakaları %35 arttı. Bu sadece doğrulanan vakalar — hepimiz biliyoruz ki bu ihlal türü, özellikle çocuk mağdurların utanç, sosyal damgalanma ya da misilleme korkusu nedeniyle çok daha az raporlanıyor.

Bunlar teknik anlamda “ağır ihlaller” değil, hayatları yok eden vahşi eylemler. Hayatta kalan çocuklar fiziksel yaralar ve travmaya ek olarak damgalanma, reddedilme ve bazen yeniden istismarla karşılaşıyor.

Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde 2025’in ilk iki ayında çocuk koruma ortakları tarafından bildirilen yaklaşık 10.000 cinsel şiddet vakasının %40’ından fazlası çocuklara yönelikti. Bu dönemde her 30 dakikada bir çocuğun tecavüze uğradığını tahmin ediyoruz.

Haiti’de, silahlı grupların hakimiyetindeki bölgelerde, genellikle toplu tecavüz olayları olmak üzere yüzlerce vaka kaydedildi.

Somali ve Mali’de de benzer kalıplar gelişiyor, bu da çocuklar için sistematik koruma eksikliğini gösteriyor. Ve buna rağmen, yaptırım eksikliği hâlâ norm. Mağdurlar ihtiyaç duydukları bakım ve desteğe ulaşamıyor. Failler nadiren hesap veriyor. Bu durumu değiştirmeliyiz.

Sayın büyükelçiler, bu gerçekler yıkıcı ama hikâyenin tamamı değil.

Çünkü artan şiddet ve azalan kaynaklara rağmen, Çocuklar ve Silahlı Çatışmalar gündemi hâlâ bir umut kaynağı.

2024’te 16.000’den fazla çocuk silahlı güçlerden ayrıldı ve koruma ile yeniden entegrasyon desteği aldı — bu çocuklar için geleceğe dönük bir can simidi oldu. Diğer alanlarda da önemli ilerlemeler gördük:

• Suriye’de muhalif Suriye Ulusal Ordusu, çocukların silah altında tutulmasını ve öldürülüp sakatlanmasını önleyici bir Eylem Planı imzaladı.
• Orta Afrika Cumhuriyeti’nde, çocukların silahlı gruplardan sivillere hızlı şekilde devredilmesini sağlayan bir protokol uygulandı.
• Kolombiya’da eski komutanlar çocukların silah altına alınması ve cinsel şiddet suçları nedeniyle savaştan sorumlu tutuldular.
• Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde, çocuklar yaş tespiti ve BM incelemesiyle güvenlik güçlerinden ayrılıyor.
• Haiti’de geçiş otoritesi, silahlı gruplarla ilişkili çocukların devri için Ortak Görev Gücü kurdu.
• Irak, Pakistan, Libya ve Filipinler’de hükümetler ağır ihlallerin sona erdirilmesi için somut taahhütler verdi.

Bu örnekler, siyasi irade olduğunda ilerlemenin mümkün olduğunu gösteriyor. Aynı zamanda, insani erişim ve çocuk koruma çalışanlarının — çoğu kez büyük kişisel risk altında çalışanların — ne kadar hayati olduğunu ortaya koyuyor.

Sayın büyükelçiler, UNICEF olarak Konsey’i ve Üye Devletleri şu altı alanda acil eyleme çağırıyoruz:

1. Tüm çatışma taraflarından uluslararası insancıl hukuka uymalarını ve ağır ihlalleri sona erdirmelerini talep edin. Bu, BM ile Eylem Planları imzalamayı ve tam olarak uygulamayı; çocukların silahlı gruplardan ayrılmasını ve yeniden entegrasyon için teslim edilmesini; ihlallere karşı açık emirler çıkarmayı ve hesap verebilirliği sağlamayı; çocukları tehdit olarak değil, mağdur olarak tanımayı; ve çocukların silahlı gruplarla ilişkili oldukları gerekçesiyle gözaltına alınmasını sonlandırmayı içerir.
2. Yerleşim bölgelerinde patlayıcı silah kullanımını durdurun ve yayımlarını önleyin. Bu, Patlayıcı Silahların Sivillerin Yaşadığı Alanlarda Kullanımı Hakkında Siyasi Bildiri’yi desteklemek ve uygulamak; sivillerin, evlerin, okulların ve hastanelerin hedef aldığı partilere bu silahların transferini durdurmak; ve Mayın Yasaklama Antlaşması ile Küme Mühimmat Konvansiyonu’nu desteklemeyi gerektiriyor. Hayati önemdeki bu anlaşmalara olan desteği kaybetmemeliyiz.
3. İnsani alanı koruyun ve genişletin. Erişim benzeri görülmemiş düzeyde engelleniyor. 2024’te, Birleşmiş Milletler personelleri de dahil olmak üzere daha fazla insani yardım çalışanı öldürüldü — bu kabul edilemez. Yardım çocuklara güvenli ve engelsiz şekilde ulaşmalıdır.
4. Silahlı olmayan gruplarla insani angajmanı destekleyin ve teşvik edin. Bu, çocuk korumasını artırmak ve erişimi güvence altına almak için önemli. Yıllar içinde, bu angajman çocuklara sonuçlar getirdi, uluslararası hukuka bağlılığı teşvik etti ve Eylem Planlarının benimsenmesini sağladı.
5. Bu gündemi finanse edin. Ağır bütçe kesintileri izleme, önleme ve müdahaleyi baltalıyor. Yeniden entegrasyon programları azalıyor. Ruh sağlığı desteği eriyor. Cinsel şiddet mağdurlarına özel, hayat kurtarıcı bakım zor erişilir hale geliyor. Yeterli ve öngörülebilir finansman olmadan, Çocuklar ve Silahlı Çatışmalar gündemi etkili olamaz.
6. Son olarak, tüm Devletlerin yalnızca uluslararası insancıl hukuku saygı göstermesi değil, başkalarının da uymasını sağlaması yükümlüğünü hatırlatıyoruz. Taraflara yapılan herhangi bir destek — askeri, finansal veya siyasi olsun — çocukların korunması koşullarına bağlanmalıdır.

Sayın büyükelçiler, UNICEF savaşın enkazından doğdu ve en savunmasız olanlara — çatışmaya maruz kalan çocuklara — hizmet etmek için kuruldu. Bu misyon bugün her zamankinden daha acil.

Çocuklar kazazede değildir. Asker değildir. Pazarlık konusu yapılamazlar. Onlar çocuk. Güvende olmayı hak ediyorlar. Adalete ve geleceğe sahip olmayı hak ediyorlar.

Bu Konsey, o geleceği mümkün kılmakta benzersiz bir role sahip. Çocuklara yönelik ağır ihlallerin önüne geçemeyecek şekilde devam etmesine izin veremeyiz. Bu asla yeni normal olamaz.

Hadi harekete geçelim — ivedilikle ve cesurca. Ve en önemlisi, her çocuk nerede olursa olsun barış içinde yaşama hakkına sahip olduğu inancıyla hareket edelim.”