Sıfır doz çocukların sayısı geçen yıl yaklaşık 750 bin azalırken, aşı takvimini tamamlamayan çocuk sayısındaki yüksek ve durağan seyir hastalık salgınları riskini artırıyor

CENEVRE/NEW YORK, 15 Temmuz 2026 – Bugün yayımlanan Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)-UNICEF Ulusal Bağışıklama Kapsamı Tahminleri (WUENIC)’ ne göre, 2025 yılında dünya genelinde bebeklerin yüzde 90'ı, yani yaklaşık 116 milyon bebek, difteri, tetanos ve boğmaca (DTP) aşısının en az bir dozunu aldı. Bebeklerin yüzde 85'i, yani 110 milyon bebek ise üç dozluk aşılama serisini tamamladı.

Her iki göstergede de bir önceki yıla kıyasla 1 puanlık artış kaydedilmiş olsa da, küresel aşılama kapsamı hâlâ 2019 seviyesinin 1 puan altında bulunuyor ve 2009 yılından bu yana büyük ölçüde aynı dar aralıkta seyrediyor.

Verilere göre, 2025 yılında tahminen 13,5 milyon "sıfır doz" çocuk, yaşamlarının ilk yılında hiçbir aşıya erişemedi. Bu sayı, bir önceki yıla kıyasla yaklaşık 750 bin çocukluk bir azalmaya işaret etse de, aşı takvimine başlayıp tamamlamayan çocuk sayısındaki artış bu ilerlemeyi gölgeliyor. Bu çocukların büyük bölümü, Gavi, Aşı İttifakı  gibi ulusal bağışıklama programları tarafından desteklenen ülkelerde yaşıyor.

Dünya genelinde tahminen 7,3 milyon bebek, DTP aşısının ilk dozunu almasına rağmen kızamık aşısının ilk dozunu (MCV1) olmadan önce aşılama takviminden çıktı. Bu durum, kızamık aşısı kapsamındaki ilerlemenin durmasına yol açtı. Çocukların yalnızca yüzde 84'ü kızamık aşısının ilk dozunu (MCV1), yüzde 77'si ise ikinci dozunu (MCV2) alabildi. Her iki oran da, son derece bulaşıcı olan bu virüse karşı salgınların önlenmesi için gerekli olan yüzde 95 eşiğinin oldukça altında kalıyor. Bunun sonucunda, 2025 yılında 57 ülke büyük ölçekli veya sağlık sistemini ciddi şekilde etkileyen kızamık salgınları bildirdi.

UNICEF Genel Direktörü Catherine Russell şunları söyledi: "Hükümetler ve sağlık çalışanlarının çabaları sayesinde, COVID-19 pandemisi sırasında önemli ölçüde gerileyen küresel aşılama oranları yeniden yükselmeye başladı. Ancak çatışmalar, yerinden edilme ve yoksulluk nedeniyle milyonlarca kırılgan durumdaki çocuk hâlâ aşıların sağladığı korumadan mahrum kalıyor. Her çocuğa ulaşmalı ve güvenin zayıfladığı yerlerde bu güveni yeniden inşa etmeliyiz. Hiçbir çocuk, basit bir aşıyla önlenebilecek bir hastalık nedeniyle acı çekmemelidir."

195 ülkeden elde edilen veriler, 100 ülkenin 2019 yılından bu yana DTP aşısının üç dozunda en az yüzde 90 aşılama kapsamını koruduğunu, ancak bu gruba yeni ülkelerin eklenmesi konusunda sınırlı ilerleme kaydedildiğini gösteriyor. 2019 yılında yüzde 90'ın altında kalan ülkelerden 30'u son altı yılda aşılama oranlarını artırırken, 65 ülke ya ilerleme kaydedemedi ya da geriye gitti. Bunların arasında kırılgan, çatışmalardan etkilenen veya hassas durumdaki 13 ülke de bulunuyor.

2019 yılıyla karşılaştırıldığında, Amerika Kıtası ile Güneydoğu Asya bölgeleri pandemi öncesi seviyelerini tamamen yakalayarak daha da ileriye taşıdı. Güneydoğu Asya böylece en yüksek performans gösteren bölge oldu. Afrika, Doğu Akdeniz ve Avrupa bölgelerinde geçen yıl iyileşme görülmesine rağmen aşılama kapsamı hâlâ COVID-19 öncesi seviyelerin altında bulunuyor. Buna karşılık Batı Pasifik Bölgesi'nde aşılama oranları gerileyerek, 2019 seviyesinin en gerisinde kalan bölge konumuna düştü.

Ancak bu küresel ve bölgesel ortalamaların arkasında, ülkeler arasındaki aşılama kapsamındaki farklılıkları ve dalgalanmaları artıran kalıcı tehditler bulunuyor. Dünya genelindeki tüm sıfır doz çocukların yarısından fazlası, dünya çocuk nüfusunun yalnızca yaklaşık üçte birine ev sahipliği yapan kırılgan, çatışmalardan etkilenen veya hassas durumdaki ülkelerde (FCV) yaşıyor. Bu ülkelerde bağışıklama programları çoğu zaman siyasi istikrarsızlık, güvenlik sorunları veya kronik finansman yetersizliği nedeniyle ciddi baskı altında kalıyor.

Örneğin, Suriye'de yalnızca bir yıl içinde DTP aşısının ilk dozu (DTP1) kapsamı 6 puan, kızamık aşısının ilk dozu (MCV1) kapsamı ise 12 puan geriledi. Buna karşın Sudan, geçen yıl dünyada tek bir ülke bazında en büyük ilerlemeyi kaydederek DTP1 kapsamını 35 puan, MCV1 kapsamını ise 22 puan artırdı. Bu durum, devam eden çatışmalara rağmen sağlık hizmetlerine erişimin iyileştirilmesi halinde önemli ilerlemelerin mümkün olduğunu ortaya koyuyor.

Orta ve yüksek gelirli ülkelerde ise aşılar tamamen erişilebilir olmasına rağmen, değişen siyasi öncelikler, yapısal zorluklar ve artan aşı tereddüdü nedeniyle aşılama kapsamı geriliyor. Örneğin Güney Afrika'da DTP1 kapsamı 2019'dan bu yana 20 puan düştü ve 2025 yılında da gerilemeye devam etti. Bölgesinde 2024 yılında MCV1 kapsamında en büyük artışı sağlayan Bosna-Hersek ise geçen yıl 23 puanlık bir düşüş yaşadı.

DSÖ Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus şunları söyledi: "İster zengin ister yoksul, ister barış ister çatışma ortamında doğmuş olsun, her çocuk aşıların sağladığı yaşam kurtarıcı korumayı hak ediyor. Bağışıklama, çocukların sağlık ve esenliğini korumak için en maliyet etkin, en adil ve en güvenilir müdahalelerden biridir. Gerçek güvenliğimiz, insanların nerede yaşarsa yaşasın, aşılarla önlenebilen ölümcül hastalıklara karşı korunmasını sağlamakla başlar."

Son 25 yılda hükümetlerin ve ortaklarının sürdürdüğü yatırımlar, toplumların güçlü sahiplenmesi, bağışıklama programlarının güçlendirilmesi ve kamuoyunun geniş çaplı güveni sayesinde sıfır doz çocukların yıllık sayısı yüzde 40 azaldı. Örneğin Gavi tarafından desteklenen ülkelerde çocuklar bugün her zamankinden daha fazla hastalığa karşı korunuyor; DSÖ tarafından önerilen tam aşılama takvimi kapsamında ortalama aşılama oranı yüzde 74'e ulaştı.

Gavi, Aşı İttifakı İcra Kurulu Başkanı Dr. Sania Nishtar ise şöyle konuştu: "Düşük gelirli ülkelerde ulaşılan tarihi bağışıklama seviyeleri, tüm paydaşların ortak bir hedef doğrultusunda birlikte çalışması halinde nelerin başarılabileceğini gösteriyor. Gavi yeni beş yıllık dönemine girerken en büyük sınavımız, finansman kısıtları, jeopolitik belirsizlikler ve artan salgınlar karşısında bu ivmeyi korumak olurken, hâlâ bağışıklama hizmetlerine erişemeyen çocuklara ulaşmak için daha da fazla çaba göstermektir."

Ancak bu ilerlemeyi mümkün kılan temeller bugün ciddi baskı altında bulunuyor. Son iki yılda uluslararası sağlık finansmanında açıklanan kesintilerin tam etkisi henüz bu tahminlere yansımış değil. Bununla birlikte, bu etkileri izlemek ve gerilemeleri önlemek için gereken veri sistemlerinin de zayıflamaya başladığı görülüyor. Verilere göre bu değerlendirme döneminde yalnızca 18 ulusal bağışıklama araştırması yürütülerek raporlandı. Bu sayı, 2024 yılında 50, 2015-2019 döneminde ise yıllık ortalama 33 araştırmaydı. UNICEF ve DSÖ, aşıya erişemeyen çocukları belirlemek ve onlara ulaşmak için kritik öneme sahip veri sistemlerine yapılan yatırımların azalmasının, önlenebilir salgınlara ve ölümlere yol açabileceği uyarısında bulunuyor.

DSÖ ve UNICEF, Gavi, Aşı İttifakı ve diğer ortaklarla birlikte, Küresel Bağışıklama Gündemi 2030 (Immunization Agenda 2030 - IA2030) hedefleri doğrultusunda aşıların her yaşta, her yerde ve herkese ulaştırılması için çalışmalarını sürdürüyor. Ancak dünya, hiç aşılanmamış çocukların sayısını azaltmaya yönelik küresel hedefe ulaşma konusunda giderek daha da geride kalıyor.

Bu gidişatı tersine çevirmek ve kritik açığı kapatmak amacıyla DSÖ ve UNICEF, hükümetlere ve ilgili ortaklara şu çağrıda bulunuyor:

• Çatışmalardan etkilenen ve kırılgan ortamlarda bağışıklama hizmetlerini güçlendirerek çocuklara ulaşılması ve çocukların aşılama programlarında kalmasının sağlanması;
• Yanlış ve yanıltıcı sağlık bilgileriyle mücadele edilmesi ve aşı kabulünü artırmaya yönelik çalışmaların tam olarak desteklenmesi;
• Gavi, Aşı İttifakı da dâhil olmak üzere bağışıklama programları ve ortaklıkları için ulusal ve uluslararası finansmanın artırılması ve sürdürülebilirliğinin sağlanması;
• Yüksek etkili bağışıklama programlarını planlamak ve güçlendirmek amacıyla veri sistemleri ile hastalık sürveyansına daha fazla yatırım yapılması.
•  

Editörlere Notlar

Multimedya içeriklerine buradan ulaşabilirsiniz.

DSÖ veri setine erişim için: Küresel gösterge paneli, ülke profilleri ve ilave kaynaklar.

UNICEF veri setine erişim için: Genel bakış sayfası, tam veri setleri, veri görselleştirmeleri, bölgesel veri görselleştirmeleri ve ülke profilleri.

Geçmiş yıllara ilişkin verileri de içeren WUENIC tahminleri, ülkelerden yeni veriler geldikçe her yıl güncellenmektedir. Bu nedenle, bu basın bülteninde yer alan veriler önceki yıllarda yayımlanan raporlardaki rakamlarla doğrudan karşılaştırılmamalıdır.

Ülkeler tarafından bildirilen verilere dayanan DSÖ-UNICEF Ulusal Bağışıklama Kapsamı Tahminleri (WUENIC); klinikler, toplum merkezleri, gezici sağlık hizmetleri veya sağlık çalışanlarının ziyaretleri aracılığıyla rutin sağlık sistemi içinde uygulanan ve 13 farklı hastalığa karşı geliştirilen aşılara ilişkin eğilimleri izleyen, dünyanın en kapsamlı bağışıklama veri setidir. 2025 yılı verileri 185 ülke tarafından sağlanmıştır.

DSÖ ve UNICEF, Gavi, Aşı İttifakı ve diğer ortaklarla birlikte, tüm ülkelerin ve küresel ortakların bağışıklama yoluyla hastalıkları önleme ve aşıları herkese, her yerde ve her yaşta ulaştırma hedeflerine ulaşmasını amaçlayan Küresel Bağışıklama Gündemi 2030 (IA2030) kapsamında çalışmalarını sürdürmektedir.