Gazze’de kıtlık ilk kez teyit edildi

ROMA/CENEVRE/NEW YORK, 22 Ağustos 2025 – Bugün yayımlanan yeni Entegre Gıda Güvenliği Aşama Sınıflandırması (IPC) analizine göre, Gazze’de yarım milyondan fazla insan yaygın açlık, aşırı yoksulluk ve önlenebilir ölümlerin gözlemlendiği kıtlık koşullarına hapsolmuş durumda. Kıtlık koşullarının önümüzdeki haftalarda Gazze’den Deyr el-Belah ve Han Yunus’a yayılması tahmin ediliyor.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), UNICEF, Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı (WFP) ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO); açlığa bağlı ölümlerin arttığı, akut yetersiz beslenme düzeyinin hızla kötüleştiği, gıda tüketiminde dramatik düşüşler yaşandığı ve yüzbinlerce insanın günler boyunca yiyeceksiz kaldığı koşullar karşısında acil ve eksiksiz insani müdahalenin hayati önemini vurgulamaya devam ediyor.

BM kuruluşları, her ne pahasına olursa olsun kıtlığın durdurulması gerektiğinin altını çiziyor. Acil ateşkes ve çatışmaların sona erdirilmesi, hayat kurtarabilecek geniş çaplı insanı müdahalenin engellenmeden gerçekleştirilmesi için kritik önem taşıyor. BM kuruluşları, ayrıca, halihazırda kıtlık koşullarının hüküm sürdüğü bölgelerde yaşayan siviller için daha da yıkıcı sonuçları olabilecek Gazze’de daha yoğun bir askeri hareket ve çatışmaların tırmanması tehdidinden endişe ediyor. Bu durumda, hasta ve yetersiz beslenen çocuklar, yaşlılar ve engelli bireyler başta olmak üzere birçok insan tahliye edilemeyebilir.

Gazze Şeridi boyunca 640.000’den fazla insan, Eylül ayı sonuna kadar felaket düzeyinde (IPC Aşama 5) gıda güvencesizliğiyle karşı karşıya kalacak. Ek olarak, 1.14 milyon insan acil durum (IPC Aşama 4), 396.000 insan ise kriz (IPC Aşama 3) koşullarında olacak. Gazze Şeridi’nin kuzeyindeki durumun Gazze Şehri’ndeki kadar ciddi ve hatta daha kötü olabileceği tahmin ediliyor. Ancak, veri yetersizliği net bir IPC sınıflandırmasına izin vermiyor; bu da, değerlendirme ve yardıma erişimin aciliyetini ortaya koyuyor. Refah ise büyük ölçüde boşaldığına dair göstergeler nedeniyle yapılan analizin dışında bulunuyor.

Kıtlık sınıflandırması için aşırı gıda yoksunluğu, akut yetersiz beslenme ve açlığa bağlı ölümler olmak üzere üç kritik aşılmasıyla en ciddi aşamanın tetiklenmesi gerekiyor. Son açıklanan analiz, bu kriterlerin makul kanıtlara dayanarak karşılandığını teyit ediyor.

Yaklaşık iki yıldır süren çatışmalar, tekrar eden yerinden edilmeler ve insani yardıma erişimde ciddi kısıtlamalar; gıda, su, sağlık hizmetleri, tarım, hayvancılık ve balıkçılığa yönelik desteklere erişimde sürekli kesintiler ve engeller, sağlık, sanitasyon ve pazar sistemlerinin çöküşüyle şiddetlenerek insanları açlığa sürüklüyor.

Gazze’de gıdaya erişim ciddi bir şekilde sınırlı olmaya devam ediyor. Temmuz ayında çok şiddetli açlık bildiren hane sayısı, Mayıs ayına kıyasla tüm bölgede iki katına, Gazze Şehri’nde ise üç katından fazlasına çıktı. Bölgedeki insanların yüzde 39’u günlerce yemek yemediğini, yetişkinler ise çocuklarını besleyebilmek için düzenli bir şekilde öğünlerini atladığını belirtiyor.

Yetersiz beslenme, Gazze’deki çocuklar arasında felaket düzeyinde hızla artıyor. Sadece Temmuz ayında 12.000’den fazla çocuğun akut yetersiz beslendiği tespit edildi. Bu, şimdiye kadar kaydedilen en yüksek aylık rakam olup, yıl başından bu yana altı kat artışa tekabül ediyor. Söz konusu çocukların neredeyse dörtte biri, kısa ve uzun vadede etkilerinin yanında en ölümcül tür olan şiddetli akut yetersiz beslenme ile mücadele ediyor.

Mayıs ayında açıklanan IPC analizinden bu yana, 2026 yılı Haziran ayı sonuna kadar yetersiz beslenme nedeniyle ölüm riskiyle karşı karşıya kalması beklenen çocuk sayısı 14.100’den 43.400’e çıkarak üç kat arttı. Benzer şekilde, Mayıs ayında 17.000 olarak tahmin edilen tehlikeli düzeyde yetersiz beslenmeyle mücadele edecek hamile ve emziren kadın sayısının 2026 yılı ortasına kadar 55.000’e çıkması öngörülüyor. Tüm bunların sonucunda, her beş bebekten biri prematüre veya düşük kilolu doğuyor. 

Bu son değerlendirme, IPC’nin Gazze Şeridi’nde akut gıda güvensizliği ve akut yetersiz beslenmeyi izlemeye başladığı tarihten bu yana görülen en ağır bozulmaya işaret ediyor ve Ortadoğu’da ilk kez bir kıtlığın resmen teyit edildiğini gösteriyor.

Gazze’ye ulaşan gıda ve insani yardım malzemeleri Temmuz ayından bu yana bir miktar artmış olsa da, mevcut ihtiyacın yanında hala son derece yetersiz, düzensiz ve erişilemez olmaya devam ediyor.

Bu arada, bölgedeki tarım arazilerinin yaklaşık yüzde 98’inin hasar görmüş ve erişilemez durumda olması ve her on kişiden dokuzunun defalarca yerinden edilmesi, tarım sektörü ve yerel gıda üretimini büyük ölçüde yok ediyor. Nakite erişimin son derece kısıtlı olduğu bu koşullarda insanı yardım faaliyetleri ciddi bir şekilde aksıyor ve birçok BM aracı artan çaresizlik ortamında yağmalanıyor. Gıda fiyatlarının son derece yüksek olmasının yanında, yemek pişirmek için yeterli yakıt ve su, ilaç ve tıbbi malzeme bulunmuyor.

Gazze’nin sağlık sistemi ciddi şekilde kötüleşmiş, güvenli içme suyu ve sanitasyon hizmetlerine erişim büyük ölçüde azalmışken, çoklu ilaç direncine sahip enfeksiyonlar hızla artıyor, ishal, ateş, akut solunum yolu ve cilt enfeksiyonları dahil olmak üzere hasta olma hali çocuklar arasında endişe verici seviyelerde seyrediyor.

BM kuruluşları; hayat kurtaran insani yardım operasyonlarının yapılabilmesi, ölümlerin durdurulması, rehinelerin güvenli bir şekilde serbest bırakılması, büyük ölçekli yardım akışının Gazze’deki insanlara engelsiz bir şekilde ulaşması için acil ve sürekli bir ateşkesin önemini vurguluyor. Gıda yardımının miktarının artırılmasının yanı sıra dağıtım, teslimat ve erişim mekanizmalarının hızlı biçimde iyileştirilmesi, barınak, yakıt, pişirme gazı ve gıda üretimi için gerekli malzemelerin sağlanması gerekiyor. Sağlık sisteminin yeniden yapılandırılmasının desteklenmesi, birinci basamak sağlık hizmetleri başta olmak üzere temel sağlık hizmetlerinin sürdürülmesi ve sağlık malzemelerinin Gazze’ye sürekli bir şekilde ulaştırılması kritik önem arzediyor. Kıtlığın en ağır sonuçlarının önlenebilmesi için büyük ölçekli ticari akışların, pazar sistemlerinin, temel hizmetlerin ve yerel gıda üretiminin yeniden tesis edilmesi de hayati önem teşkil ediyor.

FAO Genel Direktörü Qu Dongyu, “Gazze’deki insanlar hayatta kalabilmek için mümkün olan tüm yolları tüketti. Açlık ve yetersiz beslenme her gün can almaya devam ediyor; ekili alanların, hayvancılığın, seraların, balıkçılık ve gıda üretim sistemlerinin tahribatı daha da vahim hale getiriyor. Geniş ölçekli gıda yardımlarına güvenli ve sürdürülebilir erişimin sağlanmasını önceliklendirmeliyiz. Gıdaya erişim bir ayrıcalık değil, temel bir insan hakkıdır,” açıklamasında bulundu.

WFP İcra Direktörü Cindy McCain, “Kıtlık uyarıları aylardır çok açıktı. Şimdi acilen yapılması gereken; yardımların hızla artırılması, daha güvenli koşulların sağlanması ve her nerede olurlarsa olsun tüm ihtiyaç sahiplerine ulaşabilecek kanıtlanmış dağıtım sistemlerinin oluşturulması. Hayatların kurtarılabilmesi için insani yardıma tam erişim ve ateşkes, şu anda hayati önem teşkil ediyor,” dedi.

UNICEF İcra Direktörü Catherine Russell, “Kıtlık artık Gazze’deki çocuklar için korkunç bir gerçek, Deyr el-Belah ve Han Yunus’ta ise kapıda bekleyen bir tehdit. Defalarca uyardığımız üzere, işaretler son derece açıktı: Vücutları erimiş, ağlayamayacak veya yemek yiyemeyecek kadar güçsüz çocuklar, açlık ve önlenebilir hastalıklardan ölen bebekler, çocuklarını besleyecek hiçbir şeyi kalmayan ve kliniklere başvuran ebeveynler. Kaybedecek zaman yok. Derhal ateşkes ve insani yardıma tam erişim sağlanmazsa kıtlık yayılacak ve daha fazla çocuk ölecek. Açlığın eşiğindeki çocuklar, UNICEF’in sağladığı tedavi edici beslenmeye ihtiyaç duyuyor,” dedi.

DSÖ Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, “Ateşkes artık mutlak ve ahlaki bir zorunluluk. Dünya, bu insan eliyle yaratılmış kıtlık neticesinde gerçekleşen trajik ve önlenebilir ölümleri izleyerek çok uzun süre bekledi. Yaygın yetersiz beslenme, ishal gibi yaygın ve normalde hafif hastalıkların bile özellikle çocuklar için ölümcül hale gelmesine yol açıyor. Aç ve tükenmiş sağlık çalışanlarının yürüttüğü sağlık sistemi bu yükü kaldıramıyor. Hayatları kurtarmak ve yetersiz beslenmeyi tersine çevirme sürecini başlamak için Gazze’ye acilen gıda ve ilaç ulaştırılması gerekiyor. Hastaları tedavi etmeye devam edebilmeleri için hastanelerin korunması gerekiyor. İnsani yardım önündeki engeller son bulmalı ve barış yeniden tesis edilmeli ki iyileşme süreci başlayabilsin,” dedi.

#####

Editörler için notlar:

Entegre Gıda Güvenliği Aşama Sınıflandırması (IPC), BM ve uluslararası sivil toplum kuruluşlarından oluşan 21 ortaklı yenilikçi bir girişimdir. Gıda güvenliği ve beslenmeye ilişkin analizlerin ve karar alma süreçlerinin geliştirilmesini amaçlamaktadır. Devletler, BM kuruluşları, STK’lar, sivil toplum ve diğer ilgili aktörler; IPC sınıflandırması ile analitik yaklaşımını kullanarak, uluslararası kabul görmüş bilimsel standartlara göre bir ülkedeki akut ve kronik gıda güvensizliği ile akut yetersiz beslenme durumlarının ciddiyetini ve kapsamını ortaklaşa belirlemektedir. Daha fazla bilgi için www.ipcinfo.org sayfasını ziyaret edebilirsiniz.