Xây dựng khả năng phục hồi cho trẻ em tại trường học và trong cộng đồng tại đồng bằng sông Cửu Long

Câu chuyện của bé Tố Trinh từ Sóc Trăng, Việt Nam

Vũ Xuân Việt
UNICEF Việt Nam\Phạm Hà An

31 Tháng 3 2017

Hơn một năm qua, Tố Trinh đã chứng kiến cha mẹ mình vất vả kiếm sống khi đợt hạn hán và xâm nhập mặn tồi tệ nhất trong vòng 90 năm trở lại đây ập đến ấp nhỏ của em, nằm trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng, sâu trong khu vực phía Nam đồng bằng sông Cửu Long.

Ấp Xung Thum là một ấp nhỏ nằm ven biển, cách Thành phố Hồ Chí Minh khoảng 220 km về phía tây nam. Nơi đây đã và đang hứng chịu những thiệt hại nặng nề do ảnh hưởng của hạn hán và xâm nhập mặn. 

“Cháu không biết nói gì hơn nữa, cháu thực sự rất mừng vì đã có hệ thống lọc nước này”

Ngay cả trước khi hạn hán và xâm nhập mặn xảy ra vào cuối năm 2015, bố mẹ và hàng xóm của Tố Trinh vốn đã rất vất vả để kiếm kế sinh nhai thông qua việc trồng lúa gạo, hành tây, ớt, rau củ và nuôi tôm.

Giờ đây, do ảnh hưởng của xâm nhập mặn, gia đình bé Trinh cùng nhiều hộ dân khác sinh sống tại xã Lai Hòa và các xã lân cận đang đứng trước nguy cơ mất trắng hoa màu, thiếu nước sạch để ăn uống, vệ sinh và phục vụ các nhu cầu sinh hoạt hàng ngày.

Rất nhiều hộ nông dân lâm vào cảnh bế tắc vì nợ chồng nợ sau những đợt mất mùa liên miên. Ba của Tố Trinh phải đi làm mướn theo thời vụ cho các ao tôm với thu nhập bấp bênh. Mặc dù vậy, hầu như vẫn không đủ để trang trải cuộc sống, trả nợ, lo cho Tố Trinh và anh trai đi học. 

Ước mơ xây một căn nhà với nhà vệ sinh an toàn, sạch sẽ cho cả gia đình cũng tan thành mây khói khi những cánh đồng mất trắng sau hạn mặn. Mùa màng thất bát đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến kinh tế gia đình và làm lụi tàn hi vọng vay được một khoản tiền từ ngân hàng. Cũng bởi vậy, Tố Trinh và gia đình em vẫn phải sử dụng cầu tiêu ao cá hàng ngày và đối mặt với rủi ro ảnh hưởng sức khỏe do điều kiện vệ sinh không đảm bảo.

Riêng với Tố Trinh, em cảm thấy khá mắc cỡ khi sử dụng cầu tiêu ao cá. Hạn hán và xâm nhập mặn suýt chút nữa khiến Tố Trinh phải nghỉ học mất mấy ngày để ở nhà phụ giúp mẹ bán hàng trong quán nước nhỏ của gia đình.

UNICEF Việt Nam\Pạam Hà An
Tố Trinh tham gia các bài học giảm thiểu rủi ro thiên tai tại trường tiểu học Lai Hoà 2, các bài giảng dạy các em cách xác định, chuẩn bị và giảm thiểu rủi ro từ thiên tai như hạn hán, lốc xoáy, bão ... vấn đề này là một trong những cách thức của UNICEF và các đối tác, với sự hỗ trợ tài chính từ Chính phủ Nhật Bản, tăng cường khả năng phục hồi của các cộng đồng cư dân như cộng đồng của Tố Trinh đang sinh sống với những mối đe dọa như vậy.

Trong hoàn cảnh khó khăn đó, Tố Trinh vẫn quyết tâm không nghỉ học. Bởi cô bé và những đứa trẻ khác trong ấp đều có chung một khao khát cháy bỏng – ước mơ được đến trường, được tìm hiểu tại sao cuộc sống của các em lại bị ảnh hưởng như vậy và tại sao cha mẹ của các em ứng phó nhọc nhằn đến thế. 

Lớp học về giảm nhẹ rủi ro thiên tai ở Trường tiểu học Lai Hòa 2 là một trong nhiều phương thức tiếp cận của UNICEF và các đối tác với sự hỗ trợ tài chính của chính phủ Nhật Bản nhằm tăng cường khả năng phòng ngừa, ứng phó, phục hồi của cộng đồng nơi gia đình Tố Trinh đang sinh sống. Lớp học giúp các bé xác định các rủi ro thiên tai, phòng ngừa và giảm thiểu rủi ro thiên tai như hạn hán.

Tại trường của em, một trong rất nhiều trường học thuộc 6 tỉnh được cứu trợ khẩn cấp tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, nơi các Ban giảm nhẹ rủi ro thiên tai trường học đã được thành lập theo sáng kiến được hỗ trợ bởi Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, Tố Trinh cùng các bạn và thầy cô giáo cùng tham gia thảo luận và tái hiện lại những loại hình rủi ro thiên tai có thể xảy ra trong ấp của mình, xây dựng kế hoạch trường học an toàn và vẽ bản đồ rủi ro thiên tai.

UNICEF Việt Nam\Phạm Hà An
Trong hơn một năm, Tố Trinh đã chứng kiến cảnh cha mẹ em phải vật lộn để kiếm sống khi cơn hạn hán tồi tệ nhất trong lịch sử và cuộc khủng hoảng xâm nhập mặn trong vòng 90 năm qua đã tàn phá ngôi làng quê hương của em và các tỉnh phía nam thuộc khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
UNICEF Viet Nam\Pham Ha An
Tố Trinh và các bạn cùng lớp thực sự hào hứng và thích những bài học trong phần giới thiệu về giảm thiểu rủi ro thiên tai. Các em biết làm thế nào để dự trữ và tiết kiệm nước sạch để sinh tồn khi hạn hán và xâm ngập mặn xảy ra trong tương lai.

Xuyên suốt những bài học đó, Tố Trinh không ngừng suy nghĩ về việc mẹ em đã vất vả như thế nào khi phải đi xin nước sạch từ các hộ gia đình lân cận trong suốt nhiều tháng xảy ra hạn, mặn. Giờ đây, Tố Trinh và các bạn đã biết cách xác định nguồn nước an toàn và dự trữ nguồn nước sạch cho sinh hoạt khi những đợt hạn hán và xâm nhập mặn trở lại trong tương lai.

Cuối tháng 11 năm 2016, UNICEF và Trung tâm Quốc gia Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn đã lắp đặt hệ thống lọc nước tại trường học, giúp 518 học sinh và 31 giáo viên của trường tiếp cận trực tiếp và thường xuyên nguồn nước uống an toàn từ hệ thống này.

“Cháu không biết nói gì hơn nữa, cháu thực sự rất mừng vì đã có hệ thống lọc nước”, Tố Trinh nói.

Ông Lý Hoàng Ngoan, hiệu trưởng Trường tiểu học Lai Hòa 2, cũng nhấn mạnh vai trò của hệ thống lọc nước: “Cho đến nay, chúng tôi rất may mắn khi chưa có học sinh nào bị bệnh vì uống nước đóng bình (nguồn nước này vẫn có khả năng bị nhiễm khuẩn). Giờ đây chúng tôi không cần phải mua nước đóng bình để sử dụng nữa và cũng sẽ tiết kiệm được kinh phí cho nhà trường (khoảng 600.000 đồng mỗi tháng)”.

UNICEF hỗ trợ các đối tác Chính phủ Việt Nam lắp đặt tổng số 120 hệ thống lọc nước cho hơn 40.000 học sinh và gần 4.000 giáo viên trên địa bàn 6 tỉnh bị ảnh hưởng nặng bởi thiên tai, bao gồm Bình Thuận, Bến Tre, Gia Lai, Kon Tum, Ninh Thuận và Sóc Trăng nhằm cung cấp nguồn nước uống an toàn trong cả năm cho học sinh. Đến nay, 60 trường học đã hưởng lợi từ các hỗ trợ bồn chứa nước và hệ thống rửa tay cho học sinh, giúp bảo vệ sức khỏe của các em ngay cả trong điều kiện thiên tai xảy ra.  

“Cho đến nay, chúng tôi rất may mắn khi chưa có học sinh nào bị bệnh vì uống nước đóng bình (nguồn nước này vẫn có khả năng bị nhiễm khuẩn). Giờ đây chúng tôi không cần phải mua nước đóng chai để sử dụng nữa và cũng sẽ tiết kiệm được kinh phí cho nhà trường”

Các chiến dịch truyền thông về rửa tay bằng xà phòng và nước sạch được UNICEF tổ chức ở trường cũng giúp cho Tố Trinh nâng cao nhận thức về vệ sinh cá nhân. Giờ đây, cô bé rất hào hứng khi thực hành rửa tay bằng xà phòng như một thói quen, thậm chí còn làm gương cho bạn bè, anh trai và bố mẹ của mình.  

Những can thiệp nhằm ứng phó với hạn hán và xâm nhập mặn của UNICEF cùng các đối tác cho cộng đồng của Tố Trinh nói riêng và cho hàng trăm xã hưởng lợi khác tại 10 tỉnh thành nói chung là một phần trong chương trình cứu trợ khẩn cấp, đáp lại lời kêu gọi của Chính phủ Việt Nam vào đầu năm 2016 nhằm ứng phó với ảnh hưởng của El Nino, hạn hán và xâm nhập mặn. Những hỗ trợ này đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc giải quyết các thách thức, các tác động của biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết ngày càng cực đoan hơn.

“Với sự giúp đỡ này, chúng em không còn sợ thiên tai nữa vì từ bây giờ chúng em đã chuẩn bị sẵn sàng rồi”, Tố Trinh nói.