Giãn cách xã hội khắp nơi trên thế giới đang khiến nỗi sợ hãi của những trẻ em dễ bị tổn thương nhất

Tác động của đại dịch COVID-19 là đáng lo ngại đối với tất cả trẻ em, đặc biệt là trẻ em khuyết tật.

Sam Mort
22 Tháng 4 2020

Bé Trân, một em nhỏ khiếm thính 10 tuổi, đã tâm sự với UNICEF Việt Nam vì sao mọi trẻ em đều phải được tiếp cận với thông tin về COVID-19.

“Trân ơi, cháu có thể kể cho cô nghe cháu biết gì về vi-rút Corona không.”

Sau một hồi phiên dịch từ tiếng Anh sang tiếng Việt rồi sang ngôn ngữ ký hiệu và ngược lại, Trân trả lời tôi, “Sao nhiều người chết cô ạ.”

Rất ngạc nhiên vì ở Việt Nam chưa có ca tử vong nào vì vi-rút Corona, tôi hỏi lại.

“Cháu còn biết gì nữa không?”

“Nhiều người bị ốm và chết,” Trân nói với thầy Thái Anh bằng ngôn ngữ ký hiệu.

Trân dùng ngôn ngữ ký hiệu để nói chuyện với thầy giáo Đỗ Hoàng Thái Anh, Chi hội Người Điếc Thành phố Hà Nội.
UNICEF Việt Nam\Đỗ Mỹ Linh
Trân dùng ngôn ngữ ký hiệu để nói chuyện với thầy giáo Đỗ Hoàng Thái Anh, Chi hội Người Điếc Thành phố Hà Nội.

Tôi quay sang hỏi mẹ của Trân, chị Ngải. “Tôi cứ nghĩ là cháu có thể nói về rửa tay,” tôi hỏi “Trân có học cách rửa tay trong vòng ít nhất 20 giây không?”

Mẹ Trân nói Trân cực kỳ thích thú với việc rửa tay, không những thế em còn giục mẹ và mọi người trong gia đình rửa tay thường xuyên nữa.

Mẹ Trân tâm sự “Cháu cũng nói với tôi là cháu rất sợ. Sáng nào cháu cũng hỏi tôi những câu hỏi giống nhau. Sao nhiều người ốm thế mẹ? Sao nhiều người chết thế mẹ? Tôi chỉ biết một vài ngôn ngữ ký hiệu cơ bản nên tôi không thể nói cho cháu tất cả những gì cháu cần; tôi không thể làm cho cháu yên tâm. Từ đầu tháng Hai, cháu không đi học nữa, cho nên cũng khó cho cháu, cháu không nói chuyện được với bạn bè và thầy cô giáo để hiểu được việc gì đang xảy ra. Cháu cũng rất cô đơn, buồn không biết làm gì.”

Trân sống cùng với bố mẹ, hai em trai và chị gái trong một ngôi nhà nhỏ, giản dị ở Quận Long Biên, Hà Nội, Việt Nam. Là anh trai cả trong nhà nhưng Trân cũng hơi rụt rè khi chúng tôi mới vào thăm nhà nhưng một lúc sau nụ cười của Trân rạng rỡ, bừng sáng cả căn phòng. Trân cũng rất yêu em trai Linh, trông em, giỗ em ân cần để cho mẹ nghỉ ngơi một chút.

Trân giỗ em trai Linh, 1 tuổi, với đồ chơi xây nhà
UNICEF Việt Nam\Đỗ Mỹ Linh
Trân giỗ em trai Linh, 1 tuổi, với đồ chơi xây nhà

Vậy Trân có được thông tin về đại dịch từ nguồn nào và như thế nào, tôi hỏi mẹ của Trân.

“Trân xem chương trình tin tức lúc 7 giờ tối.” Chị Ngải kể cho tôi. “Nhưng chương trình đó không có phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu, nên Trân cũng không theo dõi được nhiều lắm; chỉ hiểu được đôi chút. Chương trình tin tức lúc 10 giờ tối, chiếu lại của chương trình 7 giờ tối, có ngôn ngữ ký hiệu nhưng lại chiếu muộn quá, cháu không thức xem được. Vì kỹ năng đọc của cháu cũng rất cơ bản nên cháu đọc báo không hiểu.”

(Từ hôm chúng tôi trò chuyện với Trân, một chương trình của Đài truyền hình Việt Nam về COVID-19 cũng bắt đầu lồng ngôn ngữ ký hiệu, chiếu lúc 5:30 tối)

Trân rất vui khi Thầy Thái Anh đến chơi và trò chuyện với mình.
UNICEF Việt Nam\Đỗ Mỹ Linh
Trân rất vui khi Thầy Thái Anh đến chơi và trò chuyện với mình.

Tôi bắt đầu cảm nhận được Trân bị cô lập như thế nào, và cuộc sống của Trân bị bó hẹp như thế nào. Với lệnh giãn cách xã hội trên khắp cả nước, Trân cũng không được ra ngõ chơi với các bạn hàng xóm như mọi khi.

Tiếp xúc duy nhất với thế giới bên ngoài của Trân là một vài cuộc gọi video với thầy cô giáo và bạn bè qua Zalo; Trân thích học môn Toán nhất. Ngoài thời gian đó ra, Trân chơi với chị, em trai, và giúp mẹ.

“Mẹ cháu nhiều việc lắm”, Trân nói với tôi. “Nên cháu cố gắng giúp mẹ. Nhưng cháu muốn đi học.”

Nói đến đây, chị Nga, người giúp chúng tôi phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu tiếng Việt, đồng thời là mẹ của bạn cùng lớp với Trân, đại diện Hội cha mẹ trẻ điếc (IDEO), hỏi Trân có muốn FaceTime với con trai chị không, bé Tạ Việt Vương. Mắt Trân sáng lên khi nghĩ đến bạn mình, nên Trân quên luôn cả cuộc trò chuyện với chúng tôi, và thế là Trân vui vẻ say sưa nói chuyện với Vương.

Trân và con trai chị Tống Thị Nga, Vương, trò chuyện trên FaceTime
UNICEF Việt Nam\Đỗ Mỹ Linh
Trân và con trai chị Tống Thị Nga, Vương, trò chuyện trên FaceTime

Vậy UNICEF và Bộ Giáo dục Đào tạo có thể giúp như thế nào, tôi hỏi chị Ngải.

“Bằng cách chú ý nhiều hơn đến trẻ em khuyết tật và tạo môi trường thuận lợi cho trẻ em khiếm thính. Truyền hình cần có nhiều chương trình có ngôn ngữ ký hiệu, mạng xã hội cũng cần có nhiều ngôn ngữ ký hiệu hơn.”

UNICEF Việt Nam đã mời Trân hỗ trợ phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu trong một video về phòng tránh lây nhiễm COVID-19. Tôi chưa thấy một phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu nào nhiệt tình và đầy tính thuyết phục như Trân! Nhưng một video thôi thì chưa đủ để xóa đi những lo lắng và cảm giác bị cô lập của Trân – và cảm giác tương tự của những trẻ em khiếm thính như Trân. Do vậy, UNICEF tại Việt Nam cam kết sẽ đảm bảo có ngôn ngữ ký hiệu trong các sản phẩm truyền thông trên mạng để thực sự vì mọi trẻ em. Gần đây, UNICEF Việt Nam cũng hợp tác với Đài truyền hình Việt Nam, kênh VTV7, sản xuất một số nội dung có lồng ghép phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu.

Bằng những việc làm như vậy, dần dần, chúng tôi hi vọng sẽ khiến đại dịch này không đáng sợ với trẻ em, đặc biệt là những trẻ em dễ bị tổn thương.