Çocuklar için sosyal koruma hakkında bilmeniz gereken beş husus

Tüm dünyadaki çocukların neredeyse üçte ikisi yoksulluğun hayat boyu süren sonuçlarından zarar görüyor

Enkhzul Altangerel
Tüm dünyadaki çocukların neredeyse üçte ikisi yoksulluğun hayat boyu süren sonuçlarından  zarar görüyor
UNICEF/UN02442/Schermbrucker
02 Temmuz 2020

Bu yılın başında UNICEF ve ILO tarafından yayımlanan rapora göre tüm dünyadaki çocukların neredeyse üçte ikisi sosyal koruma kapsamı dışında, 689 milyon çocuk  yoksulluk ve mahrumiyet içerisinde yaşıyor.

Sosyal koruma, çocukları yoksulluğun hayat boyu süren etkilerinden koruyabilmek üzere ihtiyaç duyulan programı ve politikaları içermektedir.

Çocuk Haklarına Dair Sözleşme ve İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi sosyal korumayı her çocuğun hakkı olarak tanımaktadır. Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları da aşırı yoksulluğun giderilmesi amacıyla sosyal koruma kapsamının hızla genişletilmesini önermektedir. .

Ancak, halen çocukların büyük bir çoğunluğunun sosyal korumaya erişimi yok. Afrika ve Güney Asya’daki çocukların sosyal koruma kapsamı dışında kalma riski oldukça yüksek bir seviyededir. Çocuklara yönelik sosyal koruma hakkında bilmeniz gereken beş husus şu şekilde sıralanabilir:

1. Çocuklar, yetişkinlere oranla daha yüksek bir yoksulluk ve savunmasızlık riskiyle karşı karşıyadır.

Çocukların yoksulluk içinde yaşama olasılığı yetişkinlere göre çok daha yüksektir. Çok boyutlu yoksulluk içinde yaşamlarını sürdüren kişilerin yarısı çocuklardan oluşmaktadır. Bu durum gelir yetersizliğinin ötesinde bir yoksulluk ve yoksunluk/mahrumiyet içermektedir.

Çok boyutlu yoksulluk; çocukların beslenme, sağlık, barınma, su ve eğitim gibi hayatta kalmaları ve gelişimleri için en çok ihtiyaçları duydukları şeylerden mahrum kalmalarına neden olur.

Çocuklara yatırım yapılması insan sermayesinin inşa edilmesine ve refahın teşvik edilmesine yardımcı olduğundan, çocuk yoksulluğuna eğilerek bununla mücadele etmek yalnızca acil bir ihtiyaç ve etik bir gereklilik değildir: Bu aynı zamanda akıllı bir ekonomik tercihtir. Ancak, yine de pek çok çocuğun sosyal koruma hizmetlerine erişimi bulunmamaktadır.

2. Tüm dünyadaki çocukların yalnızca %35’i sosyal koruma kapsamı içerisinde yer almaktadır.

Geçtiğimiz birkaç yıl içerisinde nakit yardımı programları gibi bazı sosyal koruma türlerinde son derece iyi bir büyüme sergilenmekle birlikte, bu programlardan faydalanan çocukların sayısı düşük bir seviyede kalmaya devam etmektedir. Tüm dünyadaki çocukların neredeyse üçte ikisinin, yoksulluğun etkilerini azaltıp bertaraf edecek program ve politikalara erişimi bulunmamaktadır.

Sosyal koruma kapsama oranları bölgelere göre önemli değişiklik göstermektedir. Yüksek gelirli ülkelerde 10 çocuktan 9’u bu yardımlardan faydalanabilmektedir. Afrika’da ise tüm çocukların yalnızca %16’sı sosyal koruma kapsamına girebilmektedir.

3. Nakit yardımları fark yaratır.

Dünya çapında çocuk ve aile nakit yardımları, sıklıkla, çocuklara yönelik sosyal korumanın önemli biçimlerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Pek çok çalışma, nakdi yardımların gıda güvenliği, sağlık ve bağışıklama hizmetlerinden faydalanma, okula kaydolma ve devam etme üzerinde olumlu etkiler yarattığını ortaya koymaktadır.

Örneğin Nepal’de küçük nakit ödemeleri, savunmasız ailelerin çocukları için yiyecek ve kıyafet almasına yardımcı olarak çocukların hayatlarında gerçek bir fark yaratmaktadır. Kenya’da, nakit transferi programları erken gebeliği azaltmakta ve ergenlik çağındaki kız çocuklarının okula devam etmesine yardımcı olmaktadır.

Ancak çocukların ve ailelerinin ihtiyaçları karmaşıktır ve tek başına sadece nakit yardımı bu ihtiyaçların giderilmesi için her zaman yeterli değildir. Bazı ülkeler ‘nakit artı’ programlarını hayata geçirmektedir; bu programlar eğitim-öğretim, anne ve çocuk sağlığı, psikososyal danışmanlık ve beslenme farkındalığı programları gibi ek hizmetler de sunmaktadır. Aileleri kritik bilgilerle ve hizmetlerle buluşturan bu ‘nakit artı’ programlarının çocukların iyi olma halleri üzerinde olumlu bir etkisi bulunmaktadır.

Tüm dünyadaki çocukların neredeyse üçte ikisi yoksulluğun hayat boyu süren sonuçlarından  zarar görüyor
UNICEF/UN0252796/Schermbrucker
5 yaşındaki Prisca, arkadaşı tarafından taşınıyor, Adoum Soin köyü, Ebolowa, Kamerun.

4. 21 ülke her çocuğa nakit yardımı sunuyor.

Günümüzde 108 ülke, çocuk ve aile yardımlarını kanunlaştırmıştır. Bu ülkelerden 21 tanesi çocuk yetiştirme maliyetlerini hafifletme amacıyla, gelir seviyelerinden ya da diğer uygunluk kriterlerinden bağımsız olarak tüm ailelere verilen bir tür yardım olan genel nakit yardımı sunmaktadır. Genel nakit yardımı, tüm çocukların, özellikle de yardıma en çok ihtiyaç duyanların, sosyal korumaya erişimlerini mümkün kılmaktadır.

Bu bağlamda genel yardımlar; hedeflenen programlar içerisinde karmaşık başvuru ve seçim süreçleri ile ailelerin yoksulluk kapsamına girip çıkma eğilimleri gibi engelleri ortadan kaldırarak, çocukların kapsam dışı kalma riskini azaltmaktadır.

5. Ülkeler gayrisafi yurtiçi hasılalarının ortalama %1,1’ini çocuk yardımlarına harcamaktadır.

Çocukların yoksulluktan korunması yeterli düzeyde kaynak tahsisatını gerektirmektedir. Günümüzde ülkeler gayrisafi yurtiçi hasılalarının %1,1’ini çocuk yardımlarına harcamaktadır. Ancak, çocukların sosyal koruma haklarını yerine getirmek, yoksulluğu azaltmak ve kalkınmayı iyileştirebilmek için sosyal koruma alanındaki yatırımların arttırılması gerekmektedir.

Düşük ve orta gelirli ülkeler de dahil olmak üzere, dünya genelinde hükümetler, sosyal korumanın finanse edilmesinin mümkün olduğunu ortaya koymuştur. Örneğin Moğolistan ve Zambiya çocuk yardımlarını finanse edebilmek amacıyla madencilik ve petrole getirilen vergileri kullanmıştır. Kosta Rika ve Tayland sosyal korumanın kapsamını arttırabilmek için askeri harcamaları azaltmıştır.

Daha iyi bir gelecek

Kamu yönetimi her bir çocuğun yoksulluktan korunmasında kritik bir rol oynamaktadır ve nakdi yardımlar ve diğer sosyal hizmetler arasındaki bağı güçlendirerek, veri toplamayı sistematik hale getirerek ve kaydedilen ilerlemeyi düzenli takip ederek tüm çocukların, özellikle de ulaşmanın en zor olduğu çocukların korunmasını sağlayabilir. UNICEF, 100’ü aşkın ülkede hükümetlerin bu hedeflere ulaşmasını sağlamak için aktif bir biçimde çalışmaktadır.