ตัวแทนเด็กและเยาวชนจากกลุ่มที่มีคนชายขอบในสังคมเปล่งเสียงของพวกเขาให้ทุกคนได้ยิน

ปีนี้พิเศษยิ่งขึ้นเพราะข้อกังวลและข้อเรียกร้องจากกลุ่มที่มีคนชายขอบในสังคมได้ถูกนำมาพิจารณาบนโต๊ะประชุม

สิรินยา วัฒนสุขชัย
ภาพหมู่ของสมาชิกสภาเด็กและเยาวชนที่มาร่วมการประชุมเชิงปฏิบัติการสมัชชาเด็กและเยาวชนประจำปี 2563
กรมกิจการเด็กและเยาวชน
21 กันยายน 2020

เมื่อวันที่ 13 กันยายน 2563 ที่ผ่านมา เป็นบทสรุปของการประชุมเชิงปฏิบัติการสมัชชาเด็กและเยาวชนประจำปี 2563 ที่ตัวแทนเด็กและเยาวชน และสมาชิกสภาเด็กและเยาวชนแห่งประเทศไทยได้รวบรวมทุกปัญหาและความท้าทายที่สภาต้องเผชิญในช่วงปีที่ผ่านมา และข้อเสนอเพื่อพัฒนาชีวิตของเด็กและเยาวชนพร้อมทั้งเปิดโอกาสให้เสียงจากผู้เยาว์เหล่านั้นได้มีการใส่ใจรับฟัง

ทุกปี สมาชิกสภาจากทั่วประเทศจะมาประชุมและเรียบเรียงปัญหาพร้อมทั้งเสนอทางแก้ไขให้รัฐบาล แต่ปีนี้พิเศษยิ่งขึ้นเพราะเป็นครั้งแรกที่ความกังวลและข้อเรียกร้องในประเด็นเฉพาะจากกลุ่มที่มีคนชายขอบในสังคม กล่าวคือ ประเด็นความหลากหลายทางเพศในสังคม, ประเด็นเด็กชาติพันธุ์และเด็กข้ามชาติ, ประเด็นกลุ่มผู้พิการ, ประเด็นนักเรียนนอกระบบ และประเด็นจากพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ ได้ถูกนำมาพิจารณาบนโต๊ะประชุม ซึ่งตั้งใจจัดเป็นรูปทรงกลม เน้นถึงความเสมอภาค โดยไร้เงื่อนไขทางอายุ, เพศ หรือตำแหน่ง 

“บางกลุ่มยังถูกเลือกปฏิบัติอยู่เสมอ” สุภาพิชญ์ ไชยดิษฐ์ ประธานสภาเด็กและเยาวชนแห่งประเทศไทย 

สิ่งที่เราปฎิบัติจนเคยชินหรือเรื่องเล็กน้อยธรรมดา ๆ บางครั้งกลับกลายเป็นการเลือกปฏิบัติแบ่งแยกคนบางกลุ่มไปโดยไม่รู้ตัว คนกลุ่มชายขอบต่าง ๆ ได้พยายามเรียกร้องให้ภาครัฐคำนึงถึงมิติด้านความครอบคลุมทางสังคม อีกทั้งมีความเข้าใจและเคารพตัวตนของพวกเขา และความต้องการของพวกเขามากขึ้น

สุภาพิชญ์ ไชยดิษฐ์ ประธานสภาเด็กและเยาวชนแห่งประเทศไทย
กรมกิจการเด็กและเยาวชน
สุภาพิชญ์ ไชยดิษฐ์ ประธานสภาเด็กและเยาวชนแห่งประเทศไทย

ตัวอย่างเช่น หญิงข้ามเพศมักถูกส่งไปที่แผนกคนไข้ชายแทนที่จะเป็แผนกคนไข้หญิง เพราะบุคคลนั้นยังคงถูกระบุว่าเป็น “นาย” บนบัตรประชาชน นี่เป็นเพียงแค่ตัวอย่างหนึ่งของการที่หญิงข้ามเพศถูกเลือกปฏิบัติ กลุ่ม LGBTIQ เรียกร้องให้กระทรวงสาธารณสุขให้บริการทางการเพศ ตามเพศที่เขาเลือกแทนที่จะเป็นเพศโดยกำเนิด

นอกจากนี้ ทางกลุ่มยังเน้นย้ำด้วยว่า เพื่อความเข้าใจเกี่ยวกับ LGBTIQ ที่ดีขึ้น ควรพยายามให้ความรู้แก่สังคม รวมทั้ง ชุมชน ผู้นำชุมชน และเจ้าหน้าที่ของรัฐ โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ที่ทำงานเกี่ยวข้องกับงานภายใต้กระทรวงมหาดไทย, กระทรวงศึกษาธิการ และกระทรวงการอุดมศึกษา วิจัยและนวัตกรรม 

นอกจากนี้ เด็กและเยาวชนในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ รู้สึกอยู่เสมอว่าพวกเขาถูกละเมิดสิทธิ์หรือถูกเลือกปฏิบัติ บางคนไม่สบายใจเมื่อถูกเจ้าหน้าที่รัฐหยุดรถเพื่อขอตรวจบัตรประชาชนพร้อมทั้งขอถ่ายรูปเก็บไว้เป็นหลักฐานระหว่างการเดินทางโดยรถจักรยานยนต์ในจังหวัดของตนเอง กลุ่มนี้ยังกระตุ้นให้หน่วยงานของรัฐบาลสร้างโอกาสในการทำงานเพิ่มขึ้นบนพื้นฐานของทรัพยากรบุคคลและทรัพยากรธรรมชาติในท้องถิ่น

เด็กและเยาวชนผู้พิการต้องเผชิญกับอุปสรรคนานับประการในการใช้ชีวิตประจำวัน ทั้งนี้เพราะเข้าไม่ถึงบริการหรือสาธารณูปโภคต่าง ๆ เช่น การใช้ตู้กดเงินสดที่มีหน้าจอระบบสัมผัส เทคโนโลยีดังกล่าวถือเป็นหนึ่งความสะดวกสำหรับผู้มองเห็น แต่กลับเป็นอุปสรรคต่อผู้พิการทางสายตา ทำให้ไม่สามารทำธุรกรรมผ่านเครื่องนี้ได้

ตัวแทนเด็กและเยาวชนในกลุ่มผู้พิการกำลังพูดถึงปัญหาความท้าทายที่พวกเขาได้รับในการใช้ชีวิตประจำวัน
กรมกิจการเด็กและเยาวชน
ตัวแทนเด็กและเยาวชนในกลุ่มผู้พิการกำลังพูดถึงปัญหาความท้าทายที่พวกเขาได้รับในการใช้ชีวิตประจำวัน

นอกจากนี้ผู้พิการทางสายตายังไม่สามารถดำเนินชีวิตอย่างปกติสุขด้วยระบบขนส่งมวลชนที่ไม่คำนึงถึงความต้องการของพวกเขา คนที่มองไม่เห็นไม่อาจขึ้นรถประจำทางได้โดยไม่มีคนสายตาดีคอยช่วยเหลือ

“พวกเขาไม่ได้ต้องการสิทธิพิเศษ พวกเขาเพียงอยากได้รับการปฏิบัติอย่างเท่าเทียม เพื่อจะได้ไม่ต้องร้องขอความช่วยเหลือในการดำเนินชีวิตประจำวัน” ตรัณ ตระกูลสว่าง รองประธานสภาเด็กและเยาวชนแห่งประเทศไทยกล่าวถึงข้อเรียกร้องจากทางกลุ่มที่ให้องค์กรอย่างเช่นธนาคารแห่งประเทศไทยแก้ไขปัญหาด้านธุรกรรมของธนาคาร และกระทรวงคมนาคมแก้ไขประเด็นการเข้าถึงระบบขนส่งมวลชน

กลุ่มเยาวชนในการศึกษานอกระบบเรียกร้องให้มีการใช้ระบบเดียวกับการศึกษาอย่างเป็นทางการ เพื่อให้คนที่ถูกผลักดันให้ลาออกจากโรงเรียนตั้งแต่อายุยังน้อยจะได้มีโอกาสกลับไปเรียนต่อในระดับมหาวิทยาลัยได้

วันสุดท้ายของการประชุมเชิงปฏิบัติการสมัชชาเด็กและเยาวชนประจำปี 2563
กรมกิจการเด็กและเยาวชน
การประชุมเชิงปฏิบัติการสมัชชาเด็กและเยาวชนประจำปี 2563 สมาชิกสภาจากทั่วประเทศจะมาประชุมและเรียบเรียงปัญหาพร้อมทั้งเสนอทางแก้ไขให้รัฐบาล

ทางด้านบุคคลไร้รัฐ ขอให้กระบวนการพิสูจน์ตัวตนเป็นมิตรและสะดวกขึ้น แพลตฟอร์มออนไลน์เพื่อให้คนไร้รัฐได้ใช้ในการขอใบอนุญาตเดินทางจะช่วยให้พวกเขาไม่จำเป็นต้องนำเอกสารตัวจริงจากบ้านเกิด ซึ่งส่วนใหญ่เป็นบริเวณที่ยากจะเข้าถึงในเชียงราย, ตาก หรือระนอง ในที่ประชุมเชิงปฏิบัติการครั้งนี้ สภาเด็กและเยาวชนแห่งประเทศไทยเห็นด้วยกับข้อเสนอสองเรื่องเกี่ยวกับการปฏิรูปการศึกษาและความรับผิดชอบของสื่อ

ระบบการเรียนการสอนในปัจจุบันถูกมองว่าไม่สอดคล้องและไม่เอื้ออำนวยให้นักเรียนนำไปปรับใช้ในชีวิตประจำวัน สุภาพิชญ์เล่าถึงประสบการณ์ของเธอเองในการเข้าเรียนในระดับอุดมศึกษา โดยอธิบายว่า เธอได้รับการสนับสนุนจากครอบครัวอย่างเต็มที่ แต่สิ่งที่เธอร่ำเรียนมาในโรงเรียนไม่ได้เตรียมให้เธอมีชีวิตของตัวเอง บทบาทของครูก็ควรปรับปรุง จาก “พ่อแม่คนที่สอง” ไปเป็นผู้ชี้แนะ เพราะเด็กไม่ต้องการปรึกษาเรื่องบางประเด็นกับพ่อแม่ผู้ปกครอง เช่นความสัมพันธ์ มิตรภาพ หรือในกรณีของเธอเองคือเรื่องการศึกษาต่อ เป็นต้น 

ตัวแทนจากกลุ่มชาติพันธุ์กำลังพูดถึงข้อเสนอจากกลุ่มของตน
กรมกิจการเด็กและเยาวชน
ตัวแทนจากกลุ่มชาติพันธุ์กำลังพูดถึงข้อเสนอจากกลุ่มของตน

“(ครู) ควรเป็นผู้อำนวยความสะดวกหรือผู้แนะแนวทาง แทนที่จะเป็นผู้ควบคุม” สุภาพิชญ์บอกและเสริมว่า นักเรียนไม่ควรถูกสอนให้มองเรื่องต่าง ๆ เพียงแค่ถูกหรือผิด เพราะชีวิตยังมีมากกว่าสองทาง การได้ลองผิดลองถูกควรเป็นวิธีการสอนในสมัยปัจจุบัน

ประธานสภาเด็กและเยาวชนแห่งประเทศไทยกล่าวว่า สภาฯ ยังมีความห่วงใยในเรื่องความรับผิดชอบของสื่อด้วย โดยตั้งข้อสังเกตว่า บางครั้งยังคงมีข่าวที่ถูกเผยแพร่โดยแทบจะไม่คำนึงถึงผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นได้ในกรณีที่ข้อมูลผิดพลาด การเสริมสร้างทักษะในการรายงานข่าวตามข้อเท็จจริงจะเป็นหนึ่งในแนวทางการแก้ปัญหานี้

“เป็นหน้าที่ของเราที่จะส่งเสริมพื้นที่ปลอดภัยให้เด็ก ๆ” บีนา กุตติพารามบิล หัวหน้าฝ่ายการพัฒนาและการมีส่วนร่วมของวัยรุ่น องค์การยูนิเซฟ ประเทศไทยกล่าวด้วยความประทับใจในเวทีที่เปิดโอกาสอย่างทั่วถึงให้ทุกเสียงได้มีการรับฟัง

บีนา กุตติพารามบิล หัวหน้าฝ่ายการพัฒนาและการมีส่วนร่วมของวัยรุ่น องค์การยูนิเซฟ ประเทศไทย
กรมกิจการเด็กและเยาวชน
บีนา กุตติพารามบิล หัวหน้าฝ่ายการพัฒนาและการมีส่วนร่วมของวัยรุ่น องค์การยูนิเซฟ ประเทศไทย

คุณบีนาประทับใจในพัฒนาการของเยาวชน และตั้งข้อสังเกตว่า ทุกวันนี้ พวกเขาไม่ลังเลที่จะแสดงความคิดเห็น แตกต่างอย่างมากจากสถานการณ์เมื่อห้าปีก่อนที่เยาวชนซึ่งเข้าร่วมจะนั่งเงียบตลอดการประชุม “แต่ในตอนนั้นก็ถือได้ว่า เพียงแค่พวกเขามาเข้าร่วมก็เป็นความก้าวหน้าอย่างมากแล้ว” เธอเสริม

คุณบีนากล่าวว่า สิ่งที่เยาวชนต้องการคือเวทีที่เหมาะสม ทักษะที่ถูกต้อง และการแนะนำอย่างถูกวิธีเพื่อเปิดโอกาสให้มีส่วนร่วมและแสดงพลังความคิดสร้างสรรค์ได้อย่างมีประสิทธิผล การประชุมแสดงให้เห็นว่าการส่งเสริมจะช่วยให้เยาวชนแข็งแกร่งขึ้น เพื่อพวกเขาจะได้ผลักดันการปรับปรุงนโยบายและสร้างสิ่งแวดล้อมที่ทำให้พวกเขาได้ภาคภูมิใจในการมีส่วนพัฒนาประเทศชาติ

หลังการนำเสนอ วัลลภ ตังคณานุรักษ์ ประธานคณะกรรมาธิการการพัฒนาสังคมและกิจการเด็ก เยาวชน สตรี ผู้สูงอายุ คนพิการและผู้ด้อยโอกาส วุฒิสภา กล่าวชมเชยการแสดงข้อเรียกร้องอย่างชัดเจน โดยเฉพาะจากกลุ่มชายขอบในบางประเด็นที่เคยถูกมองข้ามเช่นเพศ, วัฒนธรรม, ประวัติศาสตร์และสิ่งแวดล้อม เขาสัญญาว่าจะจัดการให้สมาชิกสภาเด็กฯ ได้เข้าพบนายกรัฐมนตรีประยุทธ์ จันทร์โอชา เพื่อเยาวชนจะได้ยื่นข้อเสนอในระดับสูงสุด

สุภัชชา สุทธิพล อธิบดีกรมกิจการเด็กและเยาวชน กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์
กรมกิจการเด็กและเยาวชน
สุภัชชา สุทธิพล อธิบดีกรมกิจการเด็กและเยาวชน กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์

พร้อมกันนั้น สุภัชชา สุทธิพล อธิบดีกรมกิจการเด็กและเยาวชน กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์กล่าวว่า ทางกรมตระหนักดีว่านโยบายจากบนลงล่างนั้นใช้ไม่ได้ผลอีกต่อไป เจ้าหน้าที่รัฐและคนรุ่นเก่าจะต้องรับฟังเสียงของเด็กในการหาวิธีแก้ไขปัญหา พระราชบัญญัติที่มีผลมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2550 จะเป็นเครื่องมือสำคัญในการสนับสนุนสิทธิเด็กในการมีส่วนร่วมในสังคม

สุภาพิชญ์อธิบายเพิ่มเติม ด้วยการเน้นย้ำถึงความต้องการที่ต่างออกไปในคนแต่ละรุ่น ว่าทำให้การมีส่วนร่วมของเด็กและเยาวชนมีความสำคัญมากขึ้น คุณพ่อคุณแม่อาจชอบอาศัยอยู่ในบ้านไม้สักแบบดั้งเดิม ในขณะที่ลูกเลือกที่พักเป็นห้องสไตล์ลอฟท์

“คนที่จะอาศัยอยู่ในบ้านต่อไปอีก 20 หรือ 30 ปีข้างหน้าจะไม่ใช่พ่อแม่ แต่เป็นพวกเราคนรุ่นใหม่” สุภาพิชญ์กล่าว