Araka ny tatitry ny Firenena Mikambana tamin'ny 2021 dia zaza iray na tanora iray no maty isaky ny 4,4 segondra.

Nandritra io vanim-potoana io ihany, dia nisy tatitra hafa koa azo avy amin'ny Firenena Mikambana ihany milaza fa nahatratra 1,9 tapitrisa ny zaza maty teo am-pahaterahana

10 Janoary 2023
nouveau né
UNICEF/UN0595846/Andrianantenaina

NEW YORK / GENEVA / WASHINGTON DC., 10 janoary 10, 2023 - Manodidina ny 5 tapitrisa ny ankizy maty alohan'ny fahadimy taonany ary ankizy sy tanora 2.1 tapitrisa eo ho no namoy ny ainy teo anelanelan’ny faha 5-24 taonany tamin'ny taona 2021, tombana farany navoakan'ny « Vondrona iarahan’ny fikambanana samihafa eo anivon’ny Firenena Mikambana mahakasika ny tomban’isa mifandraika amin’ny fahafatesan’ny zaza.

Ankoatra ireo dia misy tatitra avy amin’ny vondrona iray hafa nivoaka androany ihany koa mikasika ny isan’ireo zaza maty teo am-pahaterahana voarakitra an-tsoratra izay mahatratra 1,9 tapitrisa tao anatin’ny fe-potoana mitovy amin’ireo teo aloha ihany. Azo sorohina anefa izany trangam-pahafantesana mahaontsa izany raha toa ka misy fandraisana an-tànana miantoka fitsaboana tsara kalitao atokana ho an’ny reny, ny zaza vao teraka, ny ankizy ary ny tanora.

Na iznay aza dia misy zavatra tsara ihany azo raisina avy amin’ireo tatitra ireo, ohatra ny fihenana miandalana raha ny taha-pahafatesana maneran-tany ho an’ny sokajin-taona rehetra nanomboka tamin'ny taona 2000 no resahina. Nihena hatrany amin’ny 50% ny taha-pahafatesan’ny zaza latsaky ny 5 taona hatramin’ny fiatombohan’ity taonjato ity ary nidina ho 36% kosa izany ho an’ireo ankizy lehibebe kokoa sy ny tanora. 35% kosa no fihenana voarakitra ho an’ny zaza maty eo am-pahaterahana. Ireo rehetra ireo dia vokatry ny ezaka natao hanamafisana ny rafi-pahasalamana fototra miahy ny reny, ny zaza ary ny tanora.

Nihaniadana anefa izany fivoarana izany taorian’ny 2010 satria firenena 54 no tsy nahatratra intsony ilay tanjona napetraka mikasika ny taha-pahafatesan'ny zaza sy ny ankizy ary ny tanora araka ny voalazan’ny Tanjona amin’ny Fampandrosoana Maharitra. Raha tsy misy fepetra raisina haingana hanatsarana ny tolotra ara-pahasalamana, dia vinavinaina ho 59 tapitrisa eo ho eo ny zaza sy tanora maty alohan’ny 2030 hoy ny Firenena mikambana, ka 16 tapitrisa amin’izany dia zaza maty eo am-pahaterahana avokoa.

Eto Madagasikara, nihatsara kely ny taham-pahafatesan’ny reny sy ny zaza vao teraka ary ny ankizy tato anatin’ny folo taona. Fihenana kely dia kely (14%) ihany no voarakitra teo anelanelan'ny taona 2008 sy 2018 raha ny mikasika ny fahafatesan'ny reny ohatra dia salan’isa 498/100000 no nidina ho 426/100000. Ny taha-pahafatesan’ny zaza vao teraka kosa dia nahatratra 26/1000 tamin’ny taona 2021, araka ny valin'ny fanadihadiana natao mikasika ny isan’ny mponina sy ny fahasalamana. Ary io fanadihadiana io ihany no nanome ny taha 47/1000 ho an’ny ankizy.

Miankina amin’ny toerana niavian’ny zaza ny fiovaovan’ny taha-pahavelomana. Voalazan’ny tatitra fa voa mafy kokoa ireo teraka aty Afrika atsimon'i Sahara sy Azia Atsimo. Raha toa ka ny 29% ny taha-phaveloman’ny zaza teraka tany amin’ny faritr’i Afrika atsimon’ny Sahara tamin'ny taona 2021, dia nahatratra 56% kosa ny taha-pahafatesan'ny zaza latsaky ny 5 taona, salan’isa izay ambony noho ny an'i Azia Atsimo (izay manome fitambarany mahatratra 26%). Ireo zaza teraka tany amin'ny faritra Afrika any atsimon'i Sahara noho izany no tena tandindomin-doza raha io taha-pahafatesan'ny zazakely sy ny ankizy maneran-tany io no jerena satria avo 15 heny noho ny an'ny ankizy any Eoropa sy Amerika Avaratra ny salan’isa voarakitra.

Rahateo, ambony be ny taha-piterahana any amin'ny faritr’i Afrika atsimon'i Sahara sy any Azia Atsimo. Amin'ireo zaza maty teo am-pahaterahana maneran-tany tamin'ny taona 2021 izao dia avy tamin’ireo faritra roa voalaza ireo avokoa ny 77% ary mihoatra ny antsasak’izay isa izay no maty tany Afrika atsimon'i Sahara, isa izay avo fito heny noho ny an’i Eoropa sy Amerika Avaratra.

Ny fanantenana hahavelona ny ankizy maneran-tany dia miankina betsaka amin’ny fahafahany misitraka fandraisana an-tànana ara-pahasalamana tsara kalitao sy fahafahana misitraka ireo zavatra maro isan-karazana ilainy. Ny fahafatesana mpahazo ny zaza dia mitranga ao anatin’ireo dimy taona voalohany iainany, ary azo lazaina fa ao anatin’ny iray volana voalohany aorian’ny ahaterahany no tena mpitranga izany fahafatesana izany. Fahaterahana tsy tonga volana sy fahasarotana eo am-piterahana no anisan’ireo antony lehibe mahatonga ny zaza ho faty. Toy izany koa, mihoatra ny 40% ny zaza maty raha mbola eo am-pihetsehan-jaza ny reniny. Na izany aza, amin’ny ankapobeny dia azo sorohina ny loza toy izany raha toa ka tsara kalitao ny fandraisana an-tànana ara-pahasalamana ny vehivavy mandritra ny fotoana fitondrana vohoka sy amin'ny fotoana hiterahany. Aorian'ny 28 andro hahaterahana dia ny aretina toy ny aretin-tratra, ny aretim-pivalanana ary ny tazomoka dia atahorana hitera-doza indrindra ho an’ny zaza.

Ho an’i Madagasikara dia mitohy ny ezaka hoenti-manova ny toe-java-misy ka hiantohana ny fahafaha-misitraka ny fandraisana an-tànana tsara kalitao ho an’ny zaza, ny zatovovavy ary ny reny. Ny eritreritra ho an’ny 2022, dia mifototra amin’ny famolavolana tondrozotra vaovao hoenti-mampihena ny taham-pahafatesan'ny reny sy ny zaza vao teraka, ary koa fampidirana ny drafitr’asa mifototra amin’ny fahaveloman'ny zaza (ENAP) sy ny ny famongorana ny fahafatesan'ny reny (EMMP). Hetsika maneran-tany ho an'ny fanatontosana ny Tanjona amin’ny Fampandrosoana Maharitra mifandraika amin'ny fahafatesan'ny zaza vao teraka sy ny reny izany. Etsy ankilany dia mahazo tombony ny ny mpanentana ara-piarahamonina sy ara-pahasalamana satria manatsara hatrany ny fahaiza-manaony  mba hahafahany mandray an-tànana sy miantoka ny zaza marary na ny PCIME (Prise en charge des Maladies de l’Enfant) sy ny fanaraha-maso ny fitomboan’ny zaza. Ny fiofanana ara-pahasalamana koa dia ampiarahina amin’ny famatsiana fitaovana mba hanara-penitra fiterahana.

 

 

####

 

Fanamarihana ho an'ny mpamoaka lahatsoratra:

 

Ireo tatitra roa voalaza etsy ambony ireo ( Levels & Trends in Child Mortality and Never Forgotten ) no tatitra voalohany ao anatin’ny  andiana famakafakana sy famokarana angon-kevitra manan-danja mivoaka amin'ity taona 2023 ity. Ao anatin’izany ireo ango-kevitry ny Firenena Mikambana mikasika antontan'isa mifandraika amin’ny fahafatesan'ny reny izay havoaka ny taona ito ihany koa.

Afaka alaina eto ireo vaovao azo avy amin’ny fanaovan-gazety .

Jereo eto ny tatitra momba ny fahafatesan'ny zaza sy ny zaza  sy ny tatitra momba ny fiterahana .

Mikasika ny Vondrona iarahan’ny fikambanana samihafa eo anivon’ny Firenena Mikambana ho amin’ny tomban’ny taha-pahafatesan'ny zaza :


Niorina tamin'ny 2004 ny Vondrona iarahan’ny fikambanana samihafa eo anivon’ny Firenena Mikambana ho amin’ny tomban’ny taha-pahafatesan'ny zaza. Ny tanjony dia ny hizara angon-kevitra mikasika ny fahafatesan'ny zaza, sy hanatsara ny fomba fanaovana ny tombana ary hanao tatitra mikasika ny fandrosoana manatratra amin'ny tanjona napetraka mikasika ny fahaveloman'ny ankizy ary koa hanamafy ny fahafahan'ny firenena mamokatra tombana ara-potoana sy marina mikasika ny fahafatesan'ny zaza sy ny tanora. Ny UNICEF no miahy ity vondrona ity ary tafiditra ao anatin’izany vondrona izany koa ny Fikambanana Iraisam-pirenena ho an’ny Fahasalamana, ny Banky Iraisam-pirenena ary ny Sampan-draharahan’ny miadidy ny Mponina ao amin’ny Sampan-draharahan’ny Firenena Mikambana misahana ny toekarena sy ny Sosialy.

Raha mila fanazavana fanampiny dia tsidiho ny rohy azafady: http://www.childmortality.org/

 

Fifandraisana

Timothy James Irwin
Tompon'andraikitry ny serasera
UNICEF Madagascar
Lalaina Ralaiarijaona
Misahana ny serasera
UNICEF Madagascar

A propos d'UNICEF

L’UNICEF travaille dans les endroits les plus inhospitaliers du monde pour atteindre les enfants les plus défavorisés. Dans 190 pays et territoires, nous travaillons pour chaque enfant, partout, afin de construire un monde meilleur pour tous. 

Suivez l’UNICEF sur TwitterFacebook et Instagram