18 May 2024

Ny anjara toeran'i Afrika amin'ny fanomezana fandresena ara-pahasalamana manan-tantara vaovao ho an'ny olombelona.

Tsy azo ihodivirana ny aretina toy ny nendra tany aloha. Na izany aza, noho ny herin'ny vaksiny famonjena aina sy ny fiaraha-miasa manerantany dia efa am-polo taonany izao no tsy nahitana trangana nendra intsony. Niara-nisalahy ny mpiasan'ny fahasalamana, ny mpikambana eny anivon’ny vondrom-piarahamonina ary ny mpitarika maneran-tany mba hamongorana mandrakizay ny nendra.Fotoana fohy taorian’io zava-bita manan-tantara io dia nitodika tany amin’ny famongorana ny lefakozatra izao tontolo izao, aretina hafa mampalemy sy azo sorohina izay mamely ny rafi-pitatitra ary mety hiteraka fahalemena mandrakizay na fahafatesana mihitsy aza. Noho ny fisian’ny vaksiny, ny fandraisan’andraikitry ny mpiasan'ny fahasalamana, ary ny fiaraha-miasa maneran-tany nandritra ny am-polo taonany maro, dia nihena 99,9% ny trangana lefakozatra, ary olona miisa 20 tapitrisa izay mety ho nalemy raha tsy nisy vaksiny no afaka mandeha ankehitriny.Ny fanaovana vaksiny dia iray amin'ireo fidirana an-tsehatra eo amin’ny lafin’ny fahasalamam-bahoaka nahitam-bokany sy mahomby indrindra. Ity taona ity dia manamarika ny faha-50 taonan'ny fandaharan’asa fanaovam-baksiny faobe (PEV), ny tetiandro fanaovam-baksiny mahazatra norafetin’ny Fikambanana Iraisam-pirenena momba ny Fahasalamana tamin'ny taona 1974, izay natao hiarovana olona maro amin'ireo otrikaretina mahazatra indrindra eo amin'ny ankizy, anisan'izany ny lefakozatra. Ny angon-drakitra vaovao navoaka tao amin'ny The Lancet dia manambara fa ireo ezaka fanaovana vaksiny maneran-tany dia namonjy ain'olona miisa 154 tapitrisa teo ho eo tao anatin'ny 50 taona lasa ary nanampy tamin'ny fampihenana ny fahafatesan'ny zaza mihoatra ny 50% manerana an'i Afrika.Na izany aza, tsy mora ny manamarika ny tantara. Na dia teo aza ny fandraisana andraikitra sy ny fitarihana am-polo taona maro avy amin'ny Minisitry ny Fahasalamana Afrikana sy ny mpitondra fanjakana hafa, dia mbola misy hatrany ireo olana amin'ny fanaovana vaksinin’ny lefakozatra amin’ny ankizy rehetra. Ireo tsembatsembana vokatry ny COVID-19 teo amin'ny fitsinjarana ny vaksiny dia nahatonga ny fihemorana lehibe indrindra teo amin'ny fanaovam-baksiny tao anatin'ny telopolo taona satria tototry ny asa ireo rafitra ara-pahasalamana ary nampiasana amin’ny laharapahamehana maro samihafa ny tetibola, ka nahatonga ireo marefo indrindra ho tsy nahazo fiahiana.Henjana ny vokatr’izany fihemorana izany. Tamin'ny 2022, Malawi, arahin'i Mozambika, dia nitatitra ny trangana otrikaretina lefakozatra voalohany tany Afrika tao anatin'ny dimy taona mahery, izay niditra  avy any ivelany. Noho ny fihenan'ny fandrakofana teo amin’ny lafin’ny vaksiny dia firenena 15 ao amin'ny faritra no niady mba hampitsaharana ny fihanaky ny aretina lefakozatra ahitana karazany samihafa nanomboka tamin'ny 2021.Ny fandrakofana lehibe amin’ny lafin’ny fanaovam-baksiny mahazatra dia tena ilaina amin'ny fampitsaharana ny lefakozatra. Any Afrika Atsinanana sy Atsimo, ankizy mitotaly 4,6 tapitrisa no tsy nahazo vaksiny mahazatra nandritra ny valanaretina. Ohatra, ankizy maherin’ny 977.000 eto Madagasikara sy ankizy 1,3 tapitrisa any Somalia no tsy nahazo fatram-baksiny iray teo anelanelan’ny taona 2020 sy 2022.Ny famongorana ny lefakozatra dia mitaky fandrakofana 95% farafahakeliny eo amin'ny vaksiny fanefitra mba hampitsaharana ny fiparitahan'ny tsimokaretina ary mitaky fanaovam-baksiny goavana mba hisorohana aretina vaovao. Na dia eo aza ny ezaka fanamafisana ny tahan'ny vaksiny dia mbola tsy vita vaksiny foana ihany ireo zaza ireo. Ireny ankizy « zero-dose » ireny izay tsy mbola vita vaksiny mihitsy dia matetika no mipetraka any amin’ny faritra saro-dàlana, ka atahorana ho tratran’ny aretina na fahafatesana mihitsy aza noho ny aretina azo sorohina, toy ny kitrotro sy lefakozatra.Izahay dia vao avy tafaverina avy any Madagasikara, izay nahitana ankizy “zero-dose” maherin’ny iray tapitrisa eo anelanelan’ny roa sy dimy taona. Araka ny angom-baovao avy amin’ny Minisiteran’ny Fahasalamam-bahoaka, any amin’ny faritra 22 amin’ny 23 ao amin’ny nosy dia latsaky ny 50%-n’ny ankizy no nahazo fatra voalohany tamin’ny vaksiny lefakozatra teo am-pahaterehana. Nanome fandrisihana anay ny nandre avy amin'ireo mpitarika sy mpiasan'ny fahasalamana mahakasika ny fomba fiasan'izy ireo entina miaro bebe kokoa ny ankizy amin'ny areti-mifindra. Eo ambany fiahian’ny fanjakana dia afaka manohana ny ezaka izay tanterahin’izy ireo izahay amin'ny fanaovana laharam-pahamehana ny fanaovana vaksiny mahazatra ao anatin'ny rafi-pitsaboana voalohany ao amin'ny firenena ary mampitombo haingana ny ezaka entina manafoana ireo hantsana tena mampanahy ireo.Mbola betsaka ny asa fanamafisana ny rafitra ara-pahasalamana eto Madagasikara sy manerana ny faritra mba ahafahantsika miaro ny ankizy tsirairay amin'ny aretina azo sorohina amin'ny alàlan’ny vaksiny. Sarotra sy tena goavana ireo filàna—fa ny tena ilaina ho famahana ny olana tsirairay dia tokana ihany: finiavana ara-politika. Ampahatsiahivina tsy tapaka isika fa “tsy mamonjy aina ny vaksiny; mamonjy aina ny fanaovana vaksiny.” Mba hahatanteraka ny fanaovam-baksiny dia tena zava-dehibe ny faneken’ireo mpitarika manerana ny kaontinanta hanohy hatrany ny fampiasam-bola ho amin'ny rafi-pahasalamana sy ny vaksiny, ary ny fanehoan’izy ireo ampahibemaso ny fanohanany ny vaksiny fanefitry ny lefakozatra sy ny fanaovam-baksiny miely patrana kokoa. Ny fitohizan'ny fiaraha-miasa amin'ireo mpiasan'ny fahasalamana eny anivon’ny vondrom-piarahamonina sy ireo mpitarika ny vondrom-piarahamonina dia zava-dehibe ihany koa mba hahazoana ny taham-baksiny avo, eny fa na dia amin'ireo ankizy marefo indrindra aza.Manana fahafahana manan-tantara hamongotra tanteraka ny lefakozatra izao tontolo izao, saingy raha tsy miditra an-tsehatra hatrany isika, dia mety hiverina haingana ny tsimokaretina ary hitarika fahalemena indray eo amin’ny zaza anarivony isan-taona izany. Ny famongorana dia mety ho tsapa ho akaiky, saingy isika—izany hoe ny fanjakana, ny mpiara-miombon'antoka, ny mpamatsy vola—dia tsy maintsy miroso tanteraka sy maika ary manome fanohanana mba hanatrarana ny tanjona. Notanterahantsika izany tamin’ny aretina nendra, ary afaka manao izany indray isika — azo tanterahina amin’ny lafiny maha-olombelona izany.