23 Ապրիլ 2020

Ներառական կրթության ռազմավարություններ

Սա  «Ներառական կրթության ռազմավարություններ» դասագրքի առաջին խմբագրությունն է: Այն հանդիսանում է գրքի անգլերեն բնօրինակի հայելանման թարգմանությունը, ներառում է տերմինների բառարան՝ համաձայնեցված ՀՀ Լեզվի կոմիտեի, նաև ներառական և հատուկ կրթության ոլորտի մասնագետների հետ : Հարկ ենք համարում ընդգծել, որ Հայկական մանկավարժական համալսարանը իրականացրել է այս դասագրքի տպագրությունը՝ երկրորդ խմբագրությամբ: Վերջինս պարունակում է որոշ փոփոխություններ, առկա են մասնագիտական տերմինների և բովանդակային տարբերություններ: Չնայած Հայաստանում ապաինստիտուցիոնալացման ծրագրերի իրագործմանը և ներառական կրթության զարգացմանը նպաստող բազմաթիվ օրենքների գոյությանը, հասարակության մեջ և կրթության ոլորտի տարբեր մակարդակներում դեռևս առկա են երեխաներին` իրենց հասակակաիցների հետ կրթության մեջ լիարժեք ներառվելու խոչընդոտներ։ Հաճախ կրթության օրենսդրական բարեփոխումների իրականացման համար պահանջվում է երկար ժամանակ, իսկ հաջողության հասնելու համար անհրաժեշտ են մշտադիտարկման և հաշվետվողականության ընթացակարգեր։ Այսօր առանցքային հարցերից մեկը հանրակրթության ուսուցիչների դժվարություններն են՝ կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող երեխաներին դասավանդելու և դասարանում ներառական միջավայր ստեղծելու հարցերում։ Ուսուցիչների 90%-ը չի տիրապետում կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող երեխաներին ուսումնական գործընթացում արդյունավետորեն ներառելու մեթոդներին։ Այս թերությունը հաճախ հանգեցնում է ցածրորակ ներառման կամ նույնիսկ երեխաների` կրթական գործընթացից բացառման։ Կառավարության առաջնահերթությունները հաշվի առնելով՝ ՅՈւՆԻՍԵՖ-ը 2015 թ.-ին նպաստեց Մինեսոթայի համալսարանի և ՀՊՄՀ-ի համագործակցությանը, որի շրջանակում պատրաստվեց սույն դասագիրքը՝ որպես տեղեկատվական և դասավանդման ռեսուրս կրթական գործընթացում ներգրավված մասնագետների, հատուկ մանկավարժների, ուսուցիչների և վարչական աշխատողների պատրաստման և վերապատրաստման համար։ Դասագիրքը հանդես է գալիս ի լրումն համալսարանի դասընթացների և ծառայելու է որպես մեթոդական ռեսուրս։ ՀՊՄՀ-ի ներառական կրթության ուսումնական ծրագրերը բարելավելու համար ամերիկացի և հայ դասախոսները կատարեցին թիմային աշխատանք և ընտրեցին համապատասխան տեքստեր և այլ նյութեր։ Նրանց նպատակն էր ինստիտուցիոնալացնել և շարունակական դարձնել մանկավարժների պատրաստման աշխատանքները, ըստ Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների մասին կոնվենցիայի հոդված 24-ում ամրագրված պահանջի՝ պետություններն ապահովում են բոլոր ուսուցիչների վերապատրաստումը ներառական կրթության մասով՝ հիմք ընդունելով մարդու իրավունքների հաշմանդամության վրա հիմնված մոդելը։ Դասագիրքը ընթերցողին հնարավորություն է ընձեռնում հասկանալու, թե ինչպես է ամերիկյան կրթական համակարգը կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող երեխաների բացառումից անցել դեպի սովորական համակարգում նրանց ինտեգրման և վերջապես` առավել ներառական գործելակերպերի։ Այս ուղին բարդ ու միևնույն ժամանակ օգտակար է, քանի որ այն նպաստում է կրթական կարիքների բազմազանություն պարունակող միջավայրում սովորելու ու սովորեցնելու մասին եղած գիտելիքների կուտակմանը։  Դասագրքի հեղինակները ներկայացնում են նաև կրթական համակարգը ներառական դարձնելու հայկական մոտեցումներն ու ռազմավարությունները, առկա մարտահրավերները։ Համեմատական վերլուծության միջոցով ձեռնարկում ներկայացվում են բազմաթիվ գործիքներ, մեթոդներ և գործնական ու գիտափորձերով արդյունավետությունը հիմնավորած մոտեցումներ։ Դրանք փորձարկվել, գնահատվել և իրենց արդյունավետությունը ապացուցել են բոլոր, այդ թվում՝ կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող, երեխաների հետ աշխատանքում։
10 Ապրիլ 2019

Կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիքի գնահատումը դպրոցական մակարդակում

Մենք ուզում ենք, որ մեր երկրում բոլոր երեխաների համար բաց լինեն բոլոր դպրոցների և այլ կառույցների դռները, և նրանք, իրենց ծնողների ջերմությամբ ու աջակցությամբ շրջապատված, վստահորեն փնտրեն, գտնեն ու ապահովեն իրենց տեղն ու դերը հասարակության մեջ: Մարդիկ տարբեր են ու դա բնական է, և այդ տարբերությունն էլ ցանկացած հասարակություն դարձնում է ավելի հարուստ, և, հետևաբար, այն պետք է իր արտացոլումը գտնի նաև դպրոցում: Դպրոցները պետք է ապահովեն բոլոր երեխաների մասնակցությունը՝ օգտագործելով տարբեր մոտեցումներ ու հնարներ: Երեխաների դժվարությունները կրթության մեջ կարող են շատ տարբեր լինել: Օրինակ՝ նրանք կարող ենք դժվարություններ ունենալ կարդալիս, գրելիս, թվերի հետ աշխատելիս կամ շրջապատող մարդկանց հետ հաղորդակցվելիս, որի համար նրանց պետք է օգնել՝ լրացուցիչ աջակցելով դպրոցում և համագործակցաբար աշխատելով ծնողների հետ: Երեխաների մի խմբի համար այդ դժվարությունները կարող են պայմանավորված լինել հաշմանդամությամբ, որը հանրակրթական ծրագրի յուրացումը դարձնում է ավելի բարդ: Որոշ երեխաների համար այդ խնդիրները ժամանակավոր դժվարություններ են հանդիսանում, մինչդեռ մյուսների համար դրանք կարող են լինել երկարատև և մշտական մասնագիտական աջակցություն պահանջող խնդիրներ: Որակյալ կրթության ապահովման համար անհրաժեշտ է ուսումնական գործընթացում երեխային դիտել և գնահատել որպես անհատ՝ իր ընդունակություններով, կարողություններով, հետաքրքրություններով և դժվարություններով: Կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիքի գնահատումը երեխայի զարգացման տարբեր փուլերում նրա մասին բազմաբնույթ տեղեկությունների հավաքագրման ու տվյալների համակարգման գործընթաց է, որն իրականցվում է երեխայի բնական միջավայրում՝ ապահովելու երեխայի ուսումնական ծրագրերի ճիշտ պլանավորումը, անհրաժեշտ մասնագիտական ծառայությունների և միջավայրային հարմարեցումների տրամադրումը: Այս ձեռնարկով մենք ձգտել ենք օգնել ուսուցիչներին, ծնողներին, դպրոցի տարածքային մանկավարժահոգեբանական աջակցության խմբի մասնագետներին հնարավորինս շուտ բացահայտել և աջակցել երեխաներին, որոնք ունեն ուսումնական ծրագրերի ճիշտ պլանավորման, միջավայրային հարմարեցումների և անհրաժեշտ մասնագիտական ծառայությունների տրամադրման կարիք:
10 Ապրիլ 2019

Կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիքի գնահատումը տարածքային մակարդակում

1999 թվականի ապրիլի 14-ին «Կրթության մասին» ՀՀ օրենքով սկիզբ դրվեց հատուկ կրթության համակարգի բարեփոխումներին ու ներառական կրթության հիմնադրմանը, որի հիմքում յուրաքանչյուր երեխայի կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիքի գնահատումն է, կրթության կազմակերպումն իր համայնքում՝ առանց ընտանիքից մեկուսացնելու, և կրթության գործընթացին երեխայի ակտիվ մասնակցության խրախուսման սկզբունքների ապահովումը: Կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող երեխաների՝ հասարակության մեջ ներառման գործընթացը կախված է այդ երեխաների նկատմամբ հասարակության վերաբերմունքից, նրանց կյանքի և առանձնահատկությունների մասին շրջապատողների տեղեկացվածությունից: Որոշիչ է այն հարցը, թե ինչպես է յուրաքանչյուր աշակերտի համար ապահովվում, որ նա ստանա իր կարողություններին ու կարիքներին համապատասխան որակյալ կրթություն: Իսկ որակյալ կրթության ապահովման համար անհրաժեշտ է ուսումնական գործընթացում երեխային դիտել և գնահատել որեպես անհատ՝ իր ընդունակություններով, կարողություններով, հետաքրքրություններով ու դժվարություններով: Կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիքի գնահատումը երեխայի զարգացման տարբեր փուլերում նրա մասին բազմաբնույթ տեղեկությունների հավաքագրման ու տվյալների համակարգման գործընթաց է, որն իրականացվում է երեխայի բնականոն միջավայրում՝ ապահովելու երեխայի ուսումնական ծրագրերի ճիշտ պլանավորումը, անհրաժեշտ մասնագիտական ծառայությունների և միջավայրային հարմարեցումների տրամադրումը: Այս ձեռնարկով մենք ձգտում ենք օգնել տարածքային մանկավարժահոգեբանական աջակցության խմբերին գնահատել և աջակցել երեխաներին, որոնք ունեն ուսումնական ծրագրերի ճիշտ պլանավորման, միջավայրային հարմարեցումների և անհրաժեշտ մասնագիտական ծառայությունների տրամադրման կարիք: