Basın Merkezi 2003/11/19: Genel Bilgiler

Petrol Karşılığı Gıda Programı sona erdi

Birleşmiş Milletler Irak’ta uygulamakta olduğu Petrol Karşılığı Gıda Programı’na (OFFP) 21 Kasım gece yarısından itibaren son veriyor.

New York, 19 Kasım 2003 -- Irak’ta yedi yıldır uygulanmakta olan programda, petrol gelirleri ülkede okul ve enerji santrali inşaatı dahil çeşitli insani amaçlar için kullanılmıştı. 21 Kasım’dan sonra programın idari sorumluluğu, yüklenicilerle yapılan OFFP sözleşmelerini de kapsamak üzere Geçici Koalisyon Yönetimi’ne (CPA) devredilecek.

BM’nin Irak hesabında yatan serbest fonlar ise CPA yönetimi altında olan Irak Kalkınma Fonu’na aktarılacak.

BM Irak hesabından 3 milyar doları Kalkınma Fonu’na aktarmıştır ve eski hesapta şu an 1.6 milyar dolar bulunmaktadır.

BM’nin Petrol Karşılığı Gıda Programı’nın sona ermesi ve CPA hesabına yapılan aktarımlar dolayısıyla Cuma günü Erbil’de (Kuzey Irak) bir tören düzenlenecektir.

Güvenlik Konseyi’nin 22 Mayıs 2003 tarih ve 1483 sayılı kararında öngörüldüğü gibi bundan böyle BM’nin OFFP aracılığıyla yürütülen insani yardım programlarında herhangi bir rolü olmayacaktır. Bununla birlikte, insani yardım malzemeleri olarak yaklaşık 8.2 milyar dolar tutarında bir yardımın Irak’a akışı sürecektir. CPA,sonunda Iraklı yetkililere devretmek üzere,halen gündemde olan projelerin ve işlemlerin büyük bölümünü sürdüreceğini açıklamıştır.

Programın en yoğun biçimde uygulandığı dönemde bu çerçevede 893 uluslararası görevli ile 3,600 Iraklı çalışmaktaydı. 19 Ağustos’ta Bağdat’taki bombalama olayları öncesinde uluslararası görevlilerin büyük bölümü çekilirken yerli çalışanlar görevlerini sürdürmüştür. Ülkenin kuzeyindeki illerde proje uygulamalarında görev yapan 2,600 kişinin görevlerini sürdüreceği belirtilmiştir.

OFFP, mali açıdan BM’nin bugüne kadar uyguladığı en büyük programdır. 1996 yılı ile savaşın hemen öncesindeki 2003 yılı Mart ayı arasındaki dönemde OFFP sağlık, eğitim ve altyapı alanlarında önemli işler başarmıştır (aşağıya bakınız: Petrol Karşılığı Gıda Programı Çerçevesinde Gerçekleştirilenler). Altı yıl içinde Iraklı çocuklar arasında malnütrisyon %50 azaltılmış ve 2002 yılında inşa edilen konut sayısı 1990’dakini aşmıştır.

Dokuz kuruluş kanalıyla uygulanan OFFP ayrıca BM’nin en etkin programları arasında yer almıştır.

BM Güvenlik Konseyi OFFP’yi, Irak’ın 1990 yılında Kuveyt’i işgal etmesinin ardından bu ülkeye uygulanan kapsamlı yaptırımların yol açtığı insani kriz üzerine 1995 yılında oluşturmuştu. Program kapsamında 3.4 milyar varil petrol ihracatı gerçekleştirilmiş, bundan sağlanan gelirin %72’si insani yardım amaçları için kullanılmıştır. Gelirin geri kalan bölümü ise Körfez Savaşı nedeniyle ortaya çıkan yıkımın onarımına (%25), BM’nin idari masraflarına (%2.2) ve silah denetim programlarına (%0.8) harcanmıştır.

BM’nin Petrol Karşılığı Gıda Programı ülkenin petrol gelirlerini 46 milyar dolar tutarındaki insani yardım girişimleri, malzemeleri ve projeleri için kullanarak on milyonlarca Iraklıya yarar sağlamıştır. Petrol ihracatından elde edilen gelirle ülkeye gıda ve ilaç temin edilmiş; okullar, klinikler ve konutlar inşa edilmiş, elektrik enerjisi ve petrol tesisleri onarılmış, su arıtma ve şebeke işlerinde iyileştirmelere gidilmiştir. Programın ülke çapında oluşturduğu ağ sayesinde bütün Iraklılar gıda yardımlarına ulaşabilmiştir. Bu dönemde Irak nüfusunun %60’ı bütünüyle bu gıda yardımlarına bağımlı durumdaydı. Ülkeye bu çerçevede yapılan gıda maddeleri ithalatı aylık 500,000 metrik tona ulaşmış, gıda maddeleri dağıtım çalışmaları çatışmalar sırasında ve güvenliğin olmadığı ortamlarda da sürdürülmüştür.

OFFP, Irak’ın kuzeyindeki Erbil Dahuk ve Süleymaniye illerinde dokuz BM kuruluşu tarafından uygulanmıştır (DSÖ, FAO, WFP, UNDP, UN-Habitat, UNICEF, UNESCO, UNOPS, ITU).

Irak’ın güneyindeki ve ortasındaki on beş ilde ise program eski Irak Hükümeti tarafından uygulanmış, BM ise dağıtımın etkin ve eşit biçimde yapılması için denetim görevini üstlenmiştir. Gıda maddeleri dağıtım işlemlerinde yaklaşık 44,000 Iraklı görev almıştır. BM görevlileri ayrıca ihraç limanlarında petrol yüklemelerini, giriş kapılarında ise OFFP malzemelerini denetlemiştir.

Güvenlik Konseyi programın ve ilgili işlemlerin belirli bir düzen içinde devri için 21 Kasımı son tarih olarak belirlemişti. Devir işlemleri, 19 Ağustos’ta Bağdat’taki BM binasına yönelik bombalama ve bunun ardından BM görevlilerinin büyük bölümünün ülkeden ayrılması gibi olaylar dahil, ülkede sürüp giden güvensiz ortama karşın zamanında gerçekleştirilmiştir. Bütün olumsuzluklara karşın BM, Iraklı 4,000 kadar yardımcının kararlı çabalarıyla temel insani yardımlarını sürdürebilmiştir.

BM kuruluşları ellerinde bulunan OFFP finansmanlı projeleri ve ilgili bütün dosyaları yeni görevlilere devretmektedir. Ayrıca, Güvenlik Konseyi tarafından da öngörüldüğü gibi, yüklenicilerle yeniden yapılan pazarlıklar da tamamlanmıştır.

BM kuruluşları 21 Kasım tarihinden sonra Irak’a yönelik insani yardımları 2003 yılı Mart ve Haziran aylarında yapılan çağrılar üzerine donör ülkeler tarafından sağlanan fonlarla sürdürecektir. Iraklı yetkililerin bu yönde daha fazla teknik yardım istemeleri mümkündür.

Petrol Karşılığı Gıda Programı Çerçevesinde Gerçekleştirilenler

• Gıda: tüm ülke çapında dağıtımı yapılan aylık gıda yardımları sepetinin besin değeri 1996 ile 2002 yılları arasında hemen hemen iki kat artarak 1,200 kilo kaloriden 2,200 kilo kaloriye çıkmıştır.
• Sağlık: önemli ameliyatları gerçekleştirme kapasitesi 1997 ile 2002 yılları arasında %40 oranında artarken, laboratuar araştırmalarında da Irak’ın orta ve güney bölgelerinde %25 artış sağlanmıştır. Kolera, sıtma, kızamık, kabakulak, menenjit ve verem dahil bulaşıcı hastalıklar bu dönemde ülkenin güneyinde ve ortasında azalmıştır. 29 Mayıs 2003 tarihi itibarıyla, Irak’ta son üç yıldır herhangi bir çocuk felci vakası görülmemiştir. Ülkenin kuzeyindeki üç ilde kolera ortadan kaldırılmış, sıtma vakaları ise 1991’deki düzeye göre gerilemiştir. Yapılan aşılar sayesinde kızamık vakaları da önemli ölçüde azaltılmıştır.
• Beslenme: 2002 yılında ülkenin güneyinde ve ortasında 5 yaşından küçük çocuklar arasında görülen yetersiz beslenme 1996 yılına göre yarı yarıya azalmıştır. Ülkenin kuzeyindeki üç ilde kronik yetersiz beslenme %56 oranında azalmış, 5 yaşından küçük çocuklar arasında düşük kiloluluk da %44 oranında gerilemiştir.
• Ulaşım: 20 Mart 2003 tarihinden önce özel ve kamusal karayolu taşımacılığında çeşitli düzeylerde iyileşme sağlanmış; şehirler arası yolcu taşımacılığında güvenlik ve güvenilirlik büyük ölçüde gerçekleştirilmiştir.
• Su ve sanitasyon: su tesislerindeki bozulmanın önüne geçilmiştir. OFFP yardım ve donanımı sayesinde sağlıklı içme suyuna erişim iyileşmiş, böylece ishal dahil suyla ilgili hastalıklarda azalma olmuştur.
• Tarım: tarımda sağlanan gelişmeler sayesinde tarım ürünlerinin fiyatları nüfusun büyük bölümü açısından uygun duruma gelmiştir. Kümes hayvanları ve yumurta üretimi ülkenin ortasında ve güneyinde iki kat artmıştır. Ülkenin kuzeyindeki üç ilde OFFP yardımları sayesinde tarımsal üretimde önemli bir artış sağlanmıştır.
• Elektrik: Elektriğe erişim yaygınlaşmış ve kesintiler azalmıştır. 2002 yılı yazında Bağdat’ta programlanmış herhangi bir elektrik kesintisine gidilmemiştir.
• Telekomünikasyon: Ülkenin ortasında ve güneyinde altyapı iyileştirmeleri sayesinde telefonla görüşmede önemli kolaylıklar sağlanmıştır.
• Eğitim: Dağıtılan 1.2 milyon okul sırası sayesinde ülkenin ortasındaki ve güneyindeki ilk ve orta dereceli okulların gereksiniminin %60’ı karşılanmıştır. Oysa 1996 yılında bu bölgelerdeki okullarda öğrenciler yerlerde oturmaktaydı. Program kuzeydeki illerde ise ilkokul devamlılığının 1996 ile 2002 yılları arasında %32, orta okul devamlılığının ise %74 oranında artırılmasına katkıda bulunmuştur. Tesislerdeki gelişme sayesinde birçok okulda üçlü öğretimden ikili öğretime dönülmüştür.
• Konut inşası: 2002 yılı sonunda ülkenin orta ve güney bölgelerinde konut inşasının 14,432,896m² ulaşması beklenmekteydi. Bu rakam 1990 yılında 13,930,490m², 1996’da ise yalnızca 347,892m² idi. Verilen rakama, ülke içinde yerinden olmuş ya da başka nedenlerle evsiz 114,300 kişiyi yerleştirmek üzere 1996 yılı ile 2003 yılı başlarında yapılan 19,051 konut da dahildir. Gene aynı dönemde, 190,000 çocuğun devam edeceği 685 yeni okul yapılmış ya da onarılmıştır. Bu dönemde inşa edilen yeni sağlık merkezi sayısı 127, tarımsal ve veterinerlikle ilgili tesis sayısı 99, kamu binası sayısı 49, su şebekesi uzunluğu 853km, yol ve köprü uzunluğu ise 2,800km’dir.
• Mayın temizleme: UNOPS’un mayın temizleme çalışmalarıyla 1998 ile 2002 yılları arasında 9,100,000m² alandan 76,500 mayın temizlenmiştir. Temizlenen bu alanın 3,950,000m² bölümü kullanmak üzere halka tahsis edilmiştir. Program çerçevesinde ayrıca 2,000 mayın kazası ve savaş yaralısına ilgi gösterilmiş, bu kişilere protez ve diğer rehabilitasyon hizmetleri sağlanmıştır. On binlerce kadına ve çocuğa mayın riski eğitimi verilmiştir. Mayın temizleme çalışmalarının yürütüleceği alanlara uyarı levhaları yerleştirilmiştir.

Petrol Karşılığı Gıda Programı’nın Süresi ve Harcamaları

Programın Süresi: Aralık 1996 -- 21 Kasım 2003.

Yapılan İhracatın Toplam Değeri: 65 milyar dolar.

OFFP’ye Tahsis Edilen Toplam Petrol Geliri: 46 milyar dolar -- geri kalan meblağ Tazminat Fonu aracılığıyla Körfez Savaşı dolayısıyla meydana gelen yıkımın onarımına (2000 yılı Aralık ayı itibarıyla %25); BM’nin idari ve operasyonel masraflarına (%2.2) ve silah denetim programları UNMOVIC ve IAEA’ya (%0.8) ayrılmıştır.

• Irak’ın güneyindeki ve merkezindeki on beş il için 38 milyar dolar.
• Kuzeydeki üç il için 8.1 milyar dolar.
• Kullanılmamış fonlar, Güvenlik Konseyi’nin 1483 sayılı kararı uyarınca Irak Kalkınma Fonu’na devredilecektir.

2003 yılı Haziran ayı itibarıyla birikmiş faiz geliri olan 2.7 milyar doların tamamı insani yardım malzemelerine tahsis edilmiştir.

Harcamalar

• Teslim edilen insani yardım malzemelerinin ve tedarikçilere yapılan ödemelerin toplam değeri: 31 milyar dolar ve üstü.
• Halen gelmekte olan insani yardımların toplam değeri: 8.2 milyar dolar. Bu yardımlarla ilgili olup önceki Hükümet tarafından imzalanan sözleşmelerin %86’sına BM, Geçici Koalisyon Yönetimi ve Iraklı yetkililer arasında yapılan görüşmeler sonucunda öncelik tanınmış, öncelik tanınan sözleşmelerin yaklaşık %91’i için de BM yüklenicilerle yeniden pazarlık yapmıştır. Bu sözleşmeler için ayrılan fonlar halen BM’nin Irak hesabında bulunmaktadır ve malzemelerin Irak’a teslim edildiğinin BM tarafından teyit edilmesi üzerine ödemeler yapılacaktır.
• BM kuruluşlarının onaylanan projeleri uygulaması için 3.6 milyar dolar ayrılmıştır.
• BM’nin Irak hesabından Irak Kalkınma Fonu’na 3 milyar dolar aktarılmıştır. Bunun 1 milyar dolarlık ilk bölümü 28 Mayıs 2003 tarihinde aktarılmıştır. İkinci aktarım Ekim 2003 sonunda, üçüncüsü de 18 Kasım’da gerçekleştirilmiştir.
• Halen BM Irak hesabında 1.6 milyar dolar tutarında serbest fon bulunmaktadır.

Lütfen dikkat: Toplam harcamalar, transit halindeki malzemeleri ve kur dalgalanmalarını yansıtmamaktadır.

986 sayılı karar, petrol gelirlerinin %2.2’sinin BM’nin programın uygulanmasıyla ilgili idari masraflarına ayrılmasını öngörmüştür. 11 Haziran 2003 tarihi itibarıyla bu %2.2 hesabında yaklaşık 400 milyon dolar bulunmaktaydı. Bunun 106.6 milyonluk bölümü devreden çıkma/programı kapatma işlemleri sırasında gerekli olacaktır. 16 milyon dolar ihtiyat olarak elde tutulacak, geri kalan 277.4 milyon dolar ise Irak Kalkınma Fonu’na devredilecektir. Bu devir işlemi henüz gerçekleşmemiştir.

Önceki sayfa  |  Sonraki sayfa

ARŞİV

UNICEF Türkiye Arama
   

• Detaylı Arama

 * RSS nasıl kullanılır …