DÇD 2005: Veriler Üzerine Genel Not

Buradaki istatistik tablolarda sunulan verilere, tanımlar, kaynaklar ve sembollere ilişkin açıklamalar eşlik etmektedir. Mümkün olan her yerde, sorumlu Birleşmiş Milletler kuruluşunca elde edilen resmi hükümet verileri kullanılmıştır. Bu anlamda uluslararası standartlara göre yapılmış tahminlerin elde olmadığı durumlarda ise tablolar diğer kaynaklardan yararlanmıştır ki, bunların arasında ilgili UNICEF ülke temsilcilikleri başta gelmektedir. Mümkün olduğu yerlerde yalnızca kapsamlı ya da temsil niteliği olan ulusal veriler kullanılmıştır.

Veri kalitesinin, yakın zamanlarda insan eseri ya da doğal felaketlere uğramış ülkelerde bu durumdan olumsuz yönde etkilenmiş olması muhtemeldir. Ülkedeki temel altyapının tahrip olduğu ya da önemli nüfus hareketlerinin gerçekleştiği durumlarda bu söylenen özellikle geçerlidir.

Göstergelerden bazıları, örneğin yaşam beklentisi, toplam doğurganlık, kaba doğum ve ölüm hızlarına ilişkin veriler, Birleşmiş Milletler Nüfus Dairesi tarafından yürütülen rutin tahmin ve projeksiyon çalışmalarının bir parçasını oluşturmaktadır. Gerek bunlar, gerekse uluslararası planda yapılan tahminler düzenli olarak gözden geçirilmektedir. Buradaki kimi verilerin daha önceki UNICEF yayınlarına göre farklı olmasının nedeni de budur.

Bu yılın raporunda iki tablo gözden geçirilip önemli ölçüde değiştirilmiştir.Tablo 4’te yer alan HIV/AIDS’le ilgili bilgi ve davranış göstergeleri, kalite ve karşılaştırılabilirlik açısından titiz biçimde gözden geçirilmiş, kimi veriler çıkartılırken önemli ölçüde yeni veriler tabloya dahil edilmiştir. HIV taşıyan insan sayısıyla ilgili olarak UNAIDS tarafından yapılan tahminler de gene titiz biçimde gözden geçirilmiştir ve şimdi ilgili tabloda belirsizlik alanları da verilmektedir. Çocuk korumayla ilgili 9. tabloya çocuk yaştaki evlilikler ile ilgili yeni veriler eklenmiştir.

Ayrıca, çocuk işçiliği, doğumda nüfus kaydı ve kadın sünneti gibi başlıklarda bu kez daha fazla sayıda ülke için bilgi verilmektedir. Bu göstergelere ilişkin daha ayrıntılı bilgiler tablolardan sonra verilen notlarda yer almaktadır. Ayrıca, 1, 3 ve 8. tablolarda önemli değişiklikler yapılmıştır. Örneğin Tablo 1’de net ilkokul kayıt/devamlılık göstergesi, bunların bulunduğu yerler için 1999-2003 dönemi hanehalkı araştırmalarında yer alan devamlılık verilerinden hareketle, diğer yerler için ise UNESCO/UIS (UNESCO İstatistik Enstitüsü) tarafından bildirilen idari kayıt rakamlarından kalkarak hesaplanmıştır. Bu da, ağırlık verilen göstergenin kayıttan devamlılığa kayması anlamına gelmektedir.

Sağlıkla ilgili veriler bu yıl iki önemli değişikliğe uğramıştır. Tablo 3’te içme suyu ve sanitasyonla ilgili veriler güncellenmiş, bu arada sanitasyon kapsamının tahmin yönteminde küçük bir değişiklik yapılmıştır. Daha önceki tahminlerde, tanımı yetersiz yapılan helalara ilişkin ‘iyileştirilmiş’ notu bulunmaktaydı. Bu yılın raporunda ise, hela tipine göre daha ayrıntılı bir döküm yapılarak sanitasyon imkanlarının bu bölümüne bir düzeltme faktörü eklenmiştir. Böyle bir dökümün bulunmadığı yerlerde ise, iyi tanımlanmamış hela (örneğin basit hela çukurları kullananlar) kullanan yalnızca nüfusun yarısı bu alanda ‘iyileştirilmiş’ imkanlardan yararlanıyor sayılmıştır. Yöntemde yapılan bu değişiklik, örneğin Sahra Güneyi Afrika gibi ‘geleneksel’ helaların çok yaygın olduğu yerlerde sanitasyon kapsamındaki nüfusta azalmaya yol açmıştır. Bu alanda daha fazla araştırma yapıldıkça, daha yeterli tanımlara ve eldeki imkanların daha ayrıntılı dökümüne ulaşıldıkça, sanitasyonla ilgili tahminler de daha fazla kesinlik kazanacaktır.

Bu tabloda yapılan diğer bir değişiklik de ağızdan sıvı tedavisiyle ilgili gösterge üzerindedir. Şimdi ağızdan sıvı tedavisi görenler, 5 yaşından küçük olup ishal sırasında ORS paketleri, tavsiye edilen ev yapımı sıvılar, alınan sıvının artırılması ve bu arada emzirmenin de sürdürülmesi gibi uygulamalardan yararlanabilen çocuk yüzdesi olarak verilmektedir. Daha önceki gösterge ise yalnızca sıvı alımını artıranlar ve beslenmeyi sürdürenler temeline dayanmaktaydı.

Tablo 8’de anne ölüm hızlarıyla ilgili üç sütun bulunmaktadır. Bu sütunlardan biri yetkili makamlar tarafından bildirilen verileri içermektedir. İkinci sütun, anne ölümlerinde hayli yaygın görülen eksik bildirim ve yanlış sınıflandırma gibi sorunlar nedeniyle gereken düzeltmeleri ve ayrıca verisi olmayan ülkeler için yapılan tahminleri vermektedir. Bu yıl eklenen üçüncü sütun ise yaşam boyu anne ölüm riskini vermektedir. Anne ölüm hızı, bir kez gebe kaldığında bir kadının ölme riskinin ölçüsüdür. Yaşam boyu risk göstergesi, kadının doğum yapabileceği dönem boyunca bu kümülatif riski göstermektedir. Bu göstergenin düşük değerde olması, yaşam boyu anne ölüm riskinin yüksek olduğunu gösterir.

Bu tablolara ek olarak, her tablonun sonunda kullanılan bölgesel ülke gruplarında da değişiklik yapılmıştır. Belirtilen şu ülkeler, artık sanayileşmiş ülkeler bölge ortalamalarına dahil edilmektedir: Kıbrıs, Çek Cumhuriyeti, Estonya, Macaristan, Letonya, Litvanya, Polonya ve Slovakya.

Sembollerin açıklanması

Bu istatistik bölümünün amacı tüm dünyadaki çocukların ve kadınların durumuna ilişkin genel bir tablo sunmak olduğundan, verilere ilişkin ayrıntılı açıklamaların ve dipnotların başka yerler için daha uygun olacağı düşünülmüştür. Aşağıda açıklanan işaretler bütün tablolar için aynı anlama gelmektedir. Salt belirli bir tabloya özgü işaret varsa, onun açıklaması tablonun hemen altında yer almaktadır.

- Bu işaret elde veri olmadığını gösterir.

x Bu işaret, verilerin, sütun başlığında belirtilenin dışındaki yıllara ve dönemlere ait olduğunu, standart tanıma ayrı düştüğünü ya da ülkenin yalnızca bir bölümüne ilişkin olduğunu gösterir. Bu durumdaki veriler bölgesel ortalama ya da toplamlara dahil edilmemiştir.

* Bu işaret, verilerin, sütun başlığında belirtilen dönem içindeki en son yıla ait olduğunu gösterir.