DÇD 2005: Panel 2.4

Oportunidades (Fırsatlar): yoksullukla mücadelede işe yarayan bir program

Oportunidades (Fırsatlar) adı verilen geniş ölçekli ve yenilikçi bir hükümet programı 1997 yılından bu yana Meksika’daki milyonlarca çocuğun ve ailenin yaşamında gerçekten değişiklik yaratmaktadır.

Oportunidades 2003 yılında 4.2 milyon aileye ulaşmıştır. Bu rakam, kapasite yoksulluğu (aşağıda açıklanmaktadır) içinde yaşayan ailelerin dörtte üçüne karşılık düşmektedir. 2004 yılı için onaylanan bütçede ise 5 milyon ailenin kapsanması öngörülmektedir. Program, kısa erimde bu ailelerin sağlık ve eğitim durumlarını iyileştirmeyi hedeflemektedir. Uzun erimde ise bu ailelerin eğitim yoluyla yoksulluk çizgisinin üzerine çıkmaları umulmaktadır. Eğitim, bu ailelere mensup kişilerin gelir ve istihdam beklentilerini güçlendirecektir. Bir sosyal politika ve yoksullukla mücadele stratejisi olarak Oportunidades’in üstünlükleri son dönemde yapılan dış değerlendirmelerde ortaya konmaktadır. Bu değerlendirmelere göre, müdahalenin gerçekleştiği yörelerde okul devamlılığı ve bitirmede, ana çocuk sağlığında, sosyo ekonomik koşullarda ve hane gelirlerinde iyileşmeler görülmüştür (aşağıdaki Önemli Başarılar bölümüne bakınız).

Program, ‘kapasite’ yoksulluğu (pobreza de capacidades) içindeki ailelere odaklanmaktadır. Bu durumdaki ailelerde eldeki gelir temel yiyecek, sağlık ve eğitim gereksinimlerini karşılayacak düzeyin altındadır. Meksika’da 5.6 milyon aile (Meksika’daki hanelerin yüzde 25.3’ü) bu durumdadır. Program, söz konusu temel gereksinimleri annelere doğrudan nakit transferi ile karşılamaya çalışmaktadır. Böylece anneler çocuklarının okul masraflarını karşılamakta, yiyecek ve okul için gerekli malzemeleri satın almakta, ailenin yeterince beslenebilmesi için gerekli gıdalara ulaşmakta ve sağlıkla ilgili konularda sağlık kuruluşlarına gidilmesini sağlamaktadır. Program, çocukların okula gerçekten gittiklerinin ve aile üyelerinin sağlık kuruluşlarına baş vurduklarının okullar ve bu kuruluşlar tarafından belgelenmesi ön koşulunu getirmektedir. Program, sürekli izleme yoluyla kendi etkililiğini ve ulaştığı sonuçları değerlendirmektedir.

Oportunidades, düşük işletme giderleri -- program bütçesinin yüzde 6’sından az -- ve gelişkin değerlendirme mekanizmalarıyla etkili ve çevrede taktir edilen bir konuma gelmiştir. Üstelik bu program, iki ayrı yönetim döneminde de sürdürülen tek programdır. Oportunidades, daha önceki Başkan Ernesto Zedillo (1994-2000) döneminde ‘Progresa’ adı altında ortaya çıkmıştı. Halen Meksika Cumhurbaşkanı olan Vicente Fox döneminde de Oportunidades hükümetin en önemli sosyal programı olarak yerini korumuştur. Program, son dönemde ülkedeki siyasal ortamda meydana gelen önemli değişikliklere karşın sürmekle kalmamış, Meksika Parlamentosu da programın bütçesini her yıl artırmıştır. Fox yönetimi liselere ayrılan fonları artırmış, kentler ve metropollerde yaşayan aileleri de program kapsamına almış, programın işlerliğe ve denetime ilişkin yönlerini geliştirmiştir.

Oportunidades, 2002-2006 dönemi Kalkınma, Eğitim ve Sağlık Ulusal Planlarında belirtildiği gibi Sosyal Kalkınma, Eğitim ve Sağlık Bakanlıkları tarafından birlikte yürütülmektedir. Bakanlıkların eşgüdümlü çabalarının programın etkinliğini artırma, kapsamını genişletme ve gereksiz tekrarları önleme açısından başarılı olduğu görülmektedir. Inter-Amerikan Kalkınma Bankası 2002 yılında Meksika Hükümeti ile 1 milyar dolarlık finansman öngören 3 yıllık bir anlaşma yapmıştır. Bu anlaşma, 2005 yılında yenilenerek 1 milyar dolarlık yeni bir yardım daha gündeme gelecektir. Sağlanan bu finansman, programın 2008 yılına kadar sürdürülmesini güvence altına alacaktır.

Programın bazı temel özellikleri şunlardır:

• Ölçek ve sürdürülebilirlik: Program 1997 yılında (o zamanlar ‘Progresa’ adı altında uygulanmaktaydı) 12 eyaletteki 13 bin yerellikte yaşayan 300,705 aileye ulaşmıştır. Programın ilk yılını tamamladığı 1998 yılına gelindiğinde, 1.6 milyon aileyi kapsayacak biçimde genişletilmiştir. Programın kapsamı bundan sonra her yıl sürekli genişlemiştir. Program 2004 yılında 5 milyon aileye (25 milyon kişi) ulaşmış olacaktır ve bunun için 2.5 milyar doları aşkın bir bütçe tahsisi yapılmış durumdadır.
• Hedef belirleme: Oportunidades 2003 yılında 70,436 yerellikle çalışma yapmıştır. Bunların yüzde 96’sı, 2,500’den az kişinin yaşadığı marjinal ve ücra yerleşimlerdi. 2002 yılında, marjinalleşme düzeyinin yüksek ya da çok yüksek olduğu 1 milyona kadar nüfusa sahip kentler de program kapsamına alınmıştır. Kırsal alanlarda hangi ailelerin program kapsamına alınacağı hane sayımı (Encuesta de Caracteristicas Socioeconomicas de los Hogares) sonuçlarına göre belirlenmektedir. Kentsel alanlarda ise, yoksul aileler, bu amaçla oluşturulan merkezlerde sosyoekonomik özelliklerini ortaya koyan bir formu doldurarak programa başvurabilmektedir.
• Toplumsal cinsiyete odaklanma: Programdaki önceliklerden biri de, kadınların koşullarının, aile ve toplum içindeki konumu güçlendirme yoluyla iyileştirilmesidir. Bu amaçla kadınların enformasyon ve bilgi kaynaklarına erişimleri artırılmakta, karar süreçlerine aktif katılımları için çaba gösterilmektedir. Nakit yardımlardan yararlanan hane halkı reislerinin yüzde 98’i kadındır. Bundan amaçlanan, kadınların özerkliklerini artırmak ve ele geçen paranın yiyecek ve okul masrafları gibi aile gereksinimleri için kullanılmasını sağlamaktır. Eğitimde, orta (7-9) ve üst orta (10-12) düzeyler için verilen burslarda kız çocuklar daha fazla tercih edilmektedir. Bu da, eğitimin bu kademelerindeki kız-erkek açığının kapatılmasını amaçlamaktadır.
• Gençler: Yaşı ilerleyen çocuklar okullarını bırakıp çalışmaya başladıklarından, bunu telafi etmek için bursun nakit karşılığı öğrenciler eğitimde ilerledikçe artırılmaktadır. 2003/04 öğretim yılında, 1.4 milyon ilk ve 535 bin orta öğrenim öğrencisi burs almıştır. Programın ‘Fırsat Tanınan Gençler’ (Jóvenes con Oportunidades) başlığını taşıyan bir diğer bileşeni ise, 12’inci sınıfı bitiren, yüksek öğrenime devam etmek isteyen, bir iş kurma arzusunda olan, sağlık sigortası yaptırmak isteyen ya da ev alma planları yapan öğrenciler için tasarruf hesabı açmaktadır.
• Değerlendirme mekanizmaları: Program yönetiminin, alınan sonuçların ve yaratılan etkinin düzenli biçimde değerlendirilmesi Oportunidades stratejisinin bir parçasını oluşturmaktadır. Bu değerlendirmenin kapsamına eğitim, sağlık ve beslenme alanlarında yapılan müdahalelerin sonuçları ile yoksulluk düzeylerinin değerlendirilmesi de girmektedir. İlgili göstergeler arasında ise kadınların içinde bulundukları koşullar; ailelerin tüketim ve harcama kalıpları; ailelerin sağlık ve beslenme durumları; çocukların eğitimdeki başarıları; gençlerin işgücü piyasasına girmeleri; demografik değişkenler ve hedefler (belediyeler, yerellikler ve aileler) üzerindeki etki yer almaktadır.

Önemli Başarılar

Eğitim

• İlköğretim üçüncü sınıfta ve kırsal alanlarda, kız öğrenci okul terki ve erkek öğrenci okul terkinde sırasıyla yüzde 14.8 ve yüzde 22.4 azalma sağlanması.
• İlkokulun üçüncü sınıfında ve kentsel alanlarda, bir üst sınıfa geçemeyen kız sayısının yüzde 14.2, erkek sayısının ise yüzde 9.6 azaltılması.
• Kırsal alanlarda ortaöğretime devamda yüzde 25’lik artış (kızlarda yüzde 32.2, erkeklerde yüzde 17.1).
• Orta öğretimin ilk yılına devam edenlerin sayısında yüzde 5’lik artış (kızlarda yüzde 7, erkeklerde yüzde 3).
• Kırsal alanlarda lise birinci sınıfa devam edenlerin sayısında yüzde 85 artış (kızlarda yüzde 79, erkeklerde yüzde 90).
• Kentsel alanlarda lise birinci sınıfa devam edenlerin sayısında yüzde 10 artış (kızlarda yüzde 11.2, erkeklerde yüzde 9.1).

Sağlık ve beslenme

• Kırsal alanlardaki sağlık merkezlerine uğramada yüzde 57 artış.
• Kırsal alanlarda, 5 yaşından küçük çocukların beslenme sağlığı kapsamındaki kontroller için sağlık merkezlerine götürülmesinde yüzde 45 artış.
• Oportunidades kapsamına giren belediyelerde anne ölümlerinin diğer belediyelerden yüzde 11 daha az olması.
• 5 yaşından küçük çocuklar arasındaki hastalıkların yüzde 12 azaltılması.
• Oportunidades kapsamına giren belediyelerde çocuk ölümlerinin diğer belediyelerden yüzde 2 daha az olması.

Bakınız Referanslar, Panel 2.4.

Önceki sayfa  |  Sonraki sayfa

ARŞİV

UNICEF Türkiye Arama
   

• Detaylı Arama

Bu sayfada [Panel 2.4, Word 116KB] veya [2. Bölüm, PDF 927KB] tam metnini indirebilirsiniz.

 * RSS nasıl kullanılır …