ÇOCUKLAR İÇİN BİRLEŞİN-- UNICEF

Çocuk Haklarına Dair Sözleşme: Özet

On yaşında bir erkek çocuk selama duruyor

Dükkan önünde hazırola geçiş, Ankara Kalesi.
Fotoğraf Rana Mullan
© UNICEF Türkiye 2004

Bir yüzyıl, çocukların hiçbir hakka sahip olmamalarıyla başlayıp, çocukların en güçlü kanuni araçlar yoluyla onların haklarını sadece tanımakla değil korumaklada sonlanmaktadır.

Carol Bellamy,
UNICEF Genel Direktörü

ÇHS tarihte en geniş kabul gören insan hakları belgesidir. İlk kez 1989 yılında onaylanan sözleşme bugün ikisi hariç BM üyesi bütün ülkeler tarafından onaylanmıştır ki, bu 191 ülkenin onayı anlamına gelmektedir.

ÇHS, üzerinde uluslararası planda mutabakata varılmış, üzerinde pazarlık yapılması mümkün olmayan standartlar ve yükümlülükleri içermektedir. Belge, nerede doğduklarına, kim olduklarına; cinsiyetlerine, dinlerine ya da sosyal kökenlerine bakılmaksızın bütün çocukların haklarını tanımlamaktadır.

Bunları kapsamaktadır:
yaşama hakkı;
eksiksiz biçimde gelişme hakkı;
zararlı etkilerden, istismar ve sömürüden korunma hakkı;
aile, kültür ve sosyal yaşama eksiksiz katılma haklarıdır.

ÇHS medeni, siyasal, ekonomik, sosyal ve kültürel alanlardaki insan haklarını en geniş biçimde tanımlamaktadır. ÇHS’ye yön veren temel değerler şunlardır:
ayrım gözetmeme;
çocuğun yararının gözetilmesi;
yaşama ve gelişme;
katılım;

Özetleme

ÇHS, onsekiz yaşın altında olanları çocuk olarak tanımlayarak başlamaktadır. ÇHS’de özetlenen haklar, nerede olurlarsa olsunlar bütün çocuklar için geçerlidir. Çocuklarla ilgili bütün konularda, çocuğun yüksek yararı gözetilecektir. Devletler, çocukların haklarına eksiksiz biçimde saygı gösterilmesini sağlayacak önlemleri almakla yükümlüdürler.

Bu çerçevede ele alınan başlıca konular aşağıdadır:

ana–babanın rolü ve sorumluluğu; bunun ihmal edildiği durumlarda ise devletin rolü ve sorumluluğu;

bir isme ve vatandaşlığa sahip olma ve bunu koruma hakkı;
yaşama ve gelişme hakkı;
sağlık hizmetlerine erişim hakkı;
eğitime erişim hakkı;
sosyal güvenlik hizmetlerine erişim hakkı;
insana yakışır bir yaşam standardına erişim hakkı;
eğlence, dinlenme ve kültürel etkinlikler için zamana sahip olma hakkı;

istismar ve ihmalden korunma hakkı;
uyuşturucu bağımlılığından korunma hakkı;
cinsel sömürüden korunma hakkı;
ekonomik sömürüden korunma hakkı;
satış, kaçırılma ve zorla alıkoyma’dan korunma hakkı;
diğer suistimal biçimlerinden korunma hakkı; işkence’den korunma hakkı;
özgürlükten yoksun bırakıcı uygulamalardan korunma hakkı;
siyahlı çatışmalardan dolaylı yada dolaysız korunma hakkı;

ifade özgürlüğü hakkı;
düşünce özgürlüğü hakkı;
din ve vicdan özgürlüğü hakkı;
dernek kurma özgürlükleri hakkı;

çocukların kendileriyle ilgili konularda görüşlerini dile getirme hakkı;
gerekli bilgilere ulaşma hakkı;
özel yaşamı saklı tutma hakkı.

özel gereksinimleri olan çocukların hakları:
çocuk mülteciler;
özürlü çocuklar;
azınlık ve yerli gruplara mensup olan çocuklar gibi;
evlat edinme işlemlerinin belirli bir düzene bağlanmasını da kapsamak üzere aileleri olmayan çocukların hakları.

Rehabilitasyona özel bir önem verilmesi dahil adil bir çocuk ceza adaleti sistemi uygulanması.

Halen mevcut standartların ÇHS’deki standartların daha ilerisinde olduğu ülkelerde ise daha ileri düzeyde olan standartlar esas alınıp korunacaktır.

Sözleşmenin son bölümleri uygulama, izleme, onay, değişiklik, çekince ve geri çekilme işlemleriyle ilgilidir.

Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’sinin tam metnini bundan sonraki sayfalarda okuyabilirsiniz.

 ◀ Önceki sayfa  |   ▶ Sonraki sayfa