Bu Web Sitesi Hakkında: Uluslararasılaşma

Dünya Çapındaki Ağ’ın (World Wide Web) uluslararası hale getirilmesi erişilebilirlikle ilgili bir konudur. Bunun aracıları her yerde kullanılmaktadır ve bu da kullandıkları dil, yazım, yazım sistemi veya kültürel geleneklerden bağımsız olarak erişilebilirliğin herkes için sağlanması anlamına gelmektedir.

Sayılar ve verilerin ele alınışı gibi birtakım kültürel etmenler de söz konusu olsa bile, dil meselesinin uluslararasılaşma bakımından temel unsuru oluşturduğu açıktır.

Dünya Çapındaki Ağ’ında dil sorununa yaklaşım iki yönüyle dikkat gerektirmektedir:

• Verilerin kaybına ya da bozulmasına meydan vermeden arama, tasnif ve idare etme işlemleri için tek tip biçimde kullanılabilecek Unicode.
• Dili tutarlı ve makine tarafından okunabilir biçimde belirleme ve işlem yapma imkanları sağlayan XHTML.

Aşağıdaki örnek, dil konusunun Unicode ve XHTML tarafından nasıl ele alındığını göstermektedir:

Arap sayı sistemi Avrupa’ya İranlı matematikçi Abu Abdullah Muhammad bin Musa al-Khwarizmi’nin çalışmalarıyla tanıtılmıştır. Kişinin Farsça خوارزمى ya da Arapça أبو عبد الله محمد بن موسى الخوارزمي olan adı ‘alogaritm’ teriminin kökenidir ve ‘cebir’ sözcüğü de bu matematikçinin “Al-Jabr wa-al-Muqabilah” konusunu ele alan kitabının başlığından kaynaklanmaktadır.

Arapça okuyanlar, genel olarak soldan sağa giden metinler içinde bu matematikçinin adının sağdan sola yazıldığını göreceklerdir. XHTML, bu kişinin daha kısa olan Farsça biçimini ‘Farsi’, uzun biçimini ise ‘Arapça’ olarak belirlemektedir ve her iki durumda da makine okunurluğunu sağlamak için sağdan-sola belirtmesini yapmaktadır. Üç dili de bilen bir ekran okuyucusu metni doğru biçimde anlayacaktır.

Dil

Unicode, yerel karakter seti kullanmadan aynı sayfada hem Türkçe hem İngilizce yayın imkanı sağlamaktadır (Türkçe söz konusu olduğunda diğer seçeneklerin yanı sıra ISO 8859-9 veya Windows-1254’ten söz edilebilir).

Bütün sayfalar Türkçe ve İngilizce olarak sunulmaktadır. Her iki dil öğrencileri, sayfaların direk olarak diğer versiyona bağlanabilmesinden faydalanacaklardır. Türkçe versiyonu otantik, resmi İngilizce versiyonu ile karşılaştırmanın mümkün olduğu bu özellik, bilhassa Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’si (ÇHS) ve İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi (İHEB) gibi uluslararası anlaşmaların karşılaştırılması açısından faydalıdır.

JAWS gibi ekran okuyucu uygulamaları kullanıcıları İngilizce sayfaların Birleşmiş Milletler’in resmi dili olan İngiliz İngilizce’si ile yazıldığını bilmelidirler. Amerikan İngilizce’si kullanmaya programlanmış browser’larda, kullanıcıyı düşünerek ‘kilometre’ ve ‘centre’ gibi bazı yazım farklılıklarını ayarlamak gerekebilir.

Türkçe sayfalar, Türkçe’ye göre ayarlanmıştır. Ancak, İngilizce sayfalarda Türkçe kelime ya da ifadeler kullanıldığında, Türkçe sözler uygun nitelikte (tr) bağlanmaktadır. Bu durum tam tersi Türkçe sayfalardaki İnglizce sözler içinde geçerlidir (en-GB).

Sayfada ya da sayfa içinde herhangi bir unsurla uyumlu dili belirlemek için çapraz altyapıda xml:lang niteliği kullanılmaktadır. Örneğin, bu sayfanın varsayılan dili Türkçe ise ‘Girls’ Education’ ifadesi İngilizce olarak gösterilmektedir. Ad olmayan kimi isim ya da sözcükler title niteliğine göre çevrilir. İmleç İngilizce kelime ya da kelimelerin üzerine getirildiğinde, bir ipucu çevirisini gösterecektir.

Rakam sistemi

Rakamlar, İngiliz ve Amerikan kullanımına uygun olarak onluk ya da köklü sayılarda nokta ile ve binleri ayırmak için virgül ile -- örnek: 1,262.50 ya da bin ikiyüz atmış iki nokta beş- gösterilir.

Türkiye’deki birim sistemi, benzeri bir yapıda değildir. Genel olarak, virgül ve noktalar tersi bir işleve sahiptir -örneğimizdeki sayıda 1.262,50 şeklinde. Çoğu kişi ve kurum bini bir boşlukla ayıran SI (Système International d’Unités) sistemini kullanır -- örnek: 1 262,50. Bu en yaygın kullanılan uluslararası birim sistemidir. Ancak, Türkiye’de SI sistemine göre sayıların kullanımında bir karmaşa daha bulunmaktadır; genellikle virgül yerine nokta kullanılır,-örnek: 1 262.50.

Bu iki farklı kullanımın bileşimleri, bazen aynı kurum ya da kişi tarafından birbirinin yerine kullanılmaktadır.

İngiliz ve Amerikan kullanım gerekliliği üç faktöre dayanmaktadır:

• İstatistik ve rakamların gösterilmesi sürekliği gerektirir;
• Makine-okunabilirliği açısından bini boşlukla ayıran SI sistemi sorunlu olabilir;
• Dil okuyucuları gibi yardımcı teknolojiler, sayıları, bu haliyle gösterildiğinde daha doğru bir şekilde ifade edebilirler.

Tarih

Tarihlerin gösterimi de bir kafa karışıklığına yol açabilir.

04/03/05 tarih gösterimini Amerikalılar, 3 Nisan 2005, Avrupalılar, 4 Mart 2005 ve Japonlar, 5 Mart 2004 olarak okuyacaklardır.

Basın bölümündeki başlıklarda yer alan tarihler için uluslararası standart olan ISO 8601 kullanıyoruz. ISO 8601, başlangıçta dört sayılık yılın gösterilmesini öneriyor: YYYY/AA/GG. Bu kullanım, 24 saatlik zaman diliminde saniyelerin dakikalardan sonra geldiği büyükten küçüğe dizilim ile de uyumlu.

ISO standartı, bu sayfada da yer aldığı gibi tarihe bağlantılı olarak dile uygulanamaz (sadece JavaScript’i destekleyen browser’lerde görülebilir).

Önceki sayfa  |  Sonraki sayfa

ARŞİV

UNICEF Türkiye Arama
   

• Detaylı Arama

 * RSS nasıl kullanılır …