Situación del país

Contexto

Situación de la niñez

Primera Infancia (Desde la concepción-5 años)

Niñez (6 a 11 años)

Adolescencia (12 a 17 años)

Educación primaria

 

Yachay t’aqa

© UNICEF/PERA03458

Llapan qhari wawakunapaqpas warmi wawakunapaqpas yachachinakuyqa hatun kaqninmi, chayraykutaqmi yachachinakuyqa chaninchasqa kanan allin kawsanankupaq. Chaypiwanpas kay Perú Mama llaqtapiqa chay yachachinakuyqa llakikunapaqmi kachkan; imaraykuchus achka qhari irqikunapas warmi irqikunapas segundo gradota tukuspañapas manaraqmi qillqaytapas ñawinchaytapas allintachu atinku hawa llaqtachakunapiqa.

Imaraykutaq chay hawa llaqtakunapi qhari irqichakunapas warmi irqikunapas qillqaytapas ñawinchaytapas manaraq anchata atinkuchu, chaykunata kaypi t’aqwirisunchik:

Yachay wasikuna karupi kasqan
Yaqa llapan qhari wawakunapas warmi wawakunapas wasinkumantaqa karuta achka pachapi yachay wasiman rinku, chay tukuyta purispataq kay wawakunaqa sayk’unku, pisi mikhusqataq kaspaqa yachaykuna hap’isqankupas pisillataq.

Hayk’a pacha yachasqanku
Yachay wasi wawakunapa wasinmanta aswan karupi tarikuptinqa pisi pachallata paykunaqa yachamunku, yachay wasipi llamk’ayqa p’unchawllaña qallarispapas manaraq lluqsinanku pachapi ña lluqsipunkuña; chayqa rurakun yachachiqkuna llaqta qayllapi llamk’aptinku. Huk yachachiqkunaqa mit’a tukuyta wirnisninpi ayllunku watuq llaqtankuman ripunku, chaymantaqa wakinqa lunis ch’isintaraq yachay wasiman kutichkanku. Chayhina kaptinqa wawakunaqa martismanta huywiskalla imallatpas yachamunku.

Sapallanku yachachiqkuna
Sapallanku yachachiqkunaqa huk yachay wasipi sapallanku llapan ñiqikunawan (grado) llamk’anku. Chay yachay wasipiqa pay sapallan yachachin, Paytaq yachachiq, pay kikillantaq kamachikuq. 2003 watapi kay Mama llaqtanchikpiqa sapa pachak primaria yachay wasimanta 27 sapallanku yachachiqniyuq tarikurqan. Hawa llaqtakunapiqa sapa pachak yachay wasimanta 37mi huk yachachiqnillayuq. (Chaytam willakun: Estadística Básica 2003. Ministerio de Educación).

© UNICEF/PERA03363

Mayniraq yachachiy kasqan
Chayraq yachakuqkunapa achka yachaykuna hap’inankupaq, yachachiqkunapa allin yachachiy atisqanri maykamataq chiqanpi allin. Achka yachay wasikunaña huk yachachiqnillayuqpas, iskay yachachiqnillayuqpas kanku, chayqa mana ancha huchachu, aswanpas hatun huchaqa chay yachay wasikunapi llamk’aqkunam mana chayhina yachachiytaqa maypipas chaskirqankuchu, kaqllataq paykunaqa mana mayhina yachachiyta atinkuchu.

Rimasqa simi
Kay Perú Mama llaqtapiqa achka runa simikuna rimakun, kaykunahina: qhichwa, aymara, asháninka, awaruna, hukkunapas; ichaqa manataqmi yachakunchu hayk’a qhari wawakunataq, hayk’a warmi wawakunataq kastilla simita mana rimankuchu chayta. 1993 watapi runa yupay karqan, chaypitaqmi llapan 5 watayuq sullk’aman wawakuna sapa pachakmanta 19 karqanku qhichwa simi rimaqpas, aymara simi rimaqpas, huk runa simi rimaqpas. Kay sasachakuy paskanapaqqa Iskay simipi iskay kawsaypi yachachinakuyta (EIB) paqarichimunku chay kastilla mana rimaq wawakunapaq. Kay musuq yachachinakuyqa manaraqmi kallpata allintachu hap’in runa simikunapi llamk’anapaq.
 
Yachachinakuyta allinyachispapas, kay Perú Mama llaqtapiqa ñawpaqta pisiyachinanchikmi watan watan kikin ñiqipi (grado) qhipaytapas, kaqtaq yachay wasikunamanta illaytapas chinkachinaraqmi primaria yachaypi.

 

 
unite for children