Situación del país

Contexto

Situación de la niñez

Primera Infancia (Desde la concepción-5 años)

Niñez (6 a 11 años)

Adolescencia (12 a 17 años)

Educación primaria

25 años de Convención sobre los Derechos del Niño

 

Educación primaria

educacion
© UNICEF/PERA03458

Educacionqa hatun derechunchikmi, educacionwanmi allin kawasay aypayta atinchik. Perú suyunchikmi kay musuq siglupi, iskay chunka watamanña puririsqanchikman chayachkan allin yuyaymanasqa; educación primariaman llapallanchik aypananchikpaq, warmi qari warmakunapaq allin educación kanampaq, allinta yachanankupaq yanapasqa kanankupaq.

Suyunchikpim kimsa chunka punchaw junio killapi 2.011 watapi kayta rikurqanchik: Yaqa 3.5 millones warmakunam primariaman yaykurqaku hinallataq tukurqaku, suqta watankumanta chunka hukniyuq watankukama. Paykunamantam aswan achka castellanuta mamankumanta yacharqaku, ichaqa kantaqmi yaqa tawa pachak waranqa warmakuna, mamankumanta huk niraq simi yachaqkuna. Chayna kaptimpas, kachkanraqmi suqta chunka suqtayuq waranqa warmakuna( suqta watankumanta chunka hukniyuq watankupi kanankukama) Estado escuelakunamanta hawapi kaqkuna(2%).

Documento Estado de la Niñez en el Perú 2011nisqanman hinaqa, sapa pachak warmakunamantam isqun chunka tawayuq hayka watankupi kasqankuman hina, educación primariata chaskikunku; América del Sur suyukunapi kaqlla, ichaqa aswan achka niqmi primarianta tukunku Argentina, Ecuador hinallataq Uruguay suyukunapi.

Lliw Perú suyunchikpim yaqa chay kaqlla primariaman yaykunku warmi qari warmakuna, maypiña tiyakuptinkupas(hatun llaqtakunapi/campupipas), wakcha utaq mana wakcha kaqkunapas, suqta watankumanta chunka hukniyuq watankupi kanankukama: 94% warmakunam primariaman aypanku; chayna kaptimpas amazónico mama simiyuq kaqkunam aswan pisilla primariaman yaykunku, castellano rinaqkunamanta, runa simi, aymara rimaqkunamantapas.

Pisilla yuyaymanakuyninchik

Perú suyunchikpim yaqa llapallan warmi qari warmakuna primariaman rinku, chayna kaptimpas manam chay warmakuna allintapuniqa chachyaninkuta qispichinkuchu, manam derechunku kasqanman hinachu allinta yachachkanku, yuyayninkuta huntachichkanku.

Warmakunapa aswan hatun sachakuyninkum liyisqakumanta yuyaymanakuy mana atisqaku hinallataq matemáticas yachaypi. Mana chaykunata allinta yachaspankuqa, peruano warmi qari warmakunam mana allin qispiytaqa atinqakuchu, hatun runa kaspankum allin llamkayta atinqakuchu , llaqta runa kaynin mana huntachu kanqa. Evaluación Censal de Estudiantes – ECE, 2007 nisqanman hinaqa, 15,9% segundo gradupi kaq warmakunallam liyisqankumanta yuyaymanakunku, hinallataqmi 7,2% warmakuna matemáticas yachayta atinku. 2011 watapaqa, 29,8% warmakunam liyisqankumanta yuyaymankuyta atirqaku; 13,2% warmakunam matemáticas yachayta atirqaku.

2009 Watapi qatipasqankuman hinaqa, yunkapi tarikuq kay tawa departamentukunapim segundo gradupi kaq warmakuna mana allintachu yachayninkuta huntachirqaku, matemáticaspi nitaq allin liyiypi: Loreto (96% y 99%), Ucayali (94%y 98%), San Martín (89% y 94%) y Madre de Dios (87% y 95%).

Escuelapi qipapi kay

Perú suyunchikpim primariaman riq achka warmakuna, hayka watayuq kasqankuman hina tupasqan gradumantam qipapi kanku.

Lliw Perú suyunchikpi, suqta watankumanta chunka hukniyuq watankukama primariapi matriculasqa kaq warmakunamantam, sapa pichqamantam huk (20%) tupasqan gradumanta qipapi kachkan. Chaynallam qarichakunapipas warmichakunapipas, ichaqa campupi tiyaqkunam, ñawpa mama simiyuq kaqkunam, wakcha kaqkunam aswan achka tupasqan gradumanta qipapi kanku. Campupim warmakuna tupasqan gradumanta qipapi kanku (30%), iskay kuti achka castellano rimaqkunamanta (13%); sinchi wakcha warmakunam aswan achka qipapi kanku (35%), mana wakcha kaqkunamanta kimsa kuti achka.

Educación primaria qispichiy

Aswan achka warmakunam primarianta tukunku chunka iskayniyuq watankupi utaq chunka kimsayuq watankupi, 2,003 watamanta 2,009 watakama. Chay watakunapim 67,7%manta, 74,5%kama ayparqa, sapa watapim 6,8% aswan achka karqa.

Hatun llaqtakunapim 84,7% warmi qari warmakuna primarianta tukunku chunka iskayniyuq utaq chunka kimsayuq watankupi, campupiñataqmi 60,4%. Ichaqa yaqa chaynallam qarichakunapi, warmichakunapipas.

Kaynam kachkan escuelamanta lluqsikuqkuna, yachayninku allqachiqkuna: Hatun llaqtakunapi (1.4%), campupi (2.3%), mana wakcha kaqkuna (1.3%), wakcha kaqkuna (1.8%), sinchi wakcha kaqkuna (3.2%). Aswan achkam primariamanta lluqsikunku La Libertadpi 4.4%, aswan pisillam lluqsikunku Tumbes hinallataq Moquegua regionkunapi.

Fuentes:Plan Nacional de Acción por la Infancia y la Adolescencia 2012 y Estado de la Niñez en el Perú

 

 
unite for children