Situación del país

Contexto

Situación de la niñez

Primera Infancia (Desde la concepción-5 años)

Niñez (6 a 11 años)

Adolescencia (12 a 17 años)

Educación primaria

 

Warma kay (suqta watankumanta, chunka hukniyuq watankukama)

ninos
© L.Bonacini

Perú suyunchikpim sapa pachak primariaman rinankupiña kaq warmakunamantam (suqta watankumanta chunka hukniyuq watankupi kanankukama), isqun chunka tawayuq tupaqnin primaria graduman rinku. Chaynallam yaqa llapan América del Sur suyukunapi, ichaqa aswan achka niq warmakunam primariaman rinku Argentina, Ecuador hinallataq Uruguay suyukunapi. Allintañam puririrqunchik suyunchikpi, chayna kaptimpas suqtachunka suqtayuq waranqa warmakunam-suqta watankumanta, chunka hukniyuq watankukama (2%)- Educación formalmanta qawapi tarikunku (Estado de la Niñez en el Perú).

Educacion llamkaypim kay sasachakuykunata qawanchik: warmakunam pisillata yuyaymanakunku liyisqankumanta, chaynallataqmi matemáticas yachaypi; chayna kaptinmi warmakuna allin desarrollo aypayta atinkuchu, hatun runa kayninkuman chayaptinkupas, manan allintaqa llamkankuchu, ciudadano kayninkupas manam huntachu.

2,007 watapi Evaluación Censal de Estudiantes (ECE) nisqanman hinaqa, 2,007 watapis 15,9% segundo grado primariapi kaq warmakunallas liyisqankumanta yuyaymanakunku, matemáticas yayapiñataqmi 7,2% warmakuna allin karqaku. 2.011 watapiqa 29,8% liyisqakumanta yuyayamanakurqaku, 13,2% matematicas yachayta atirqaku.

Noventa porcientamanta aswan achka warmakuna(suqta watankumanta, chunka hukniyuq watankukama) primariapi matriculasqa kaqkunamantam, 20% tupasqan gradumanta huk wata qipapi matriculakunku; huk, sapa pichqamanta. Campo llaqtakunapim chayna (30%)- iskay kuti achka- hatun llaqtakunawan tupachisqaqa (13%); sinchi wakcha warmi qari warmakuna kasqanpiñataqmi(35%)- kimsa kuti achka- mana wakcha kaqkunawan tupachisqaqa (13%).

Qawarinataqmi warmakuna imayna llamkaymanña yaykusqakuta. Encuesta de Trabajo Infantil (ETI) nisqanman hinaqa, 37% warmi qari warmakunam llamkanku, pichqa watankumanta chunka kimsayuq watankukama. Huk semanapi huk horallapas campupi llamkaqkunam(66%)- kimsa kuti achka- hatun llaqtakunapi llamkaqkunamanta(21%).

ENAHO (Encuesta Nacional de Hogares) nisqanman hinaqa, 18% warmi qari warmakunapa sayayninkum pisilla, manam hayka watayuq kasqankuman hinachu (desnutrición crónica). Hatun sasachakuymi warmi qari warmakunapi desnutrición crónica: campupi tiyaq wamakunapim desnutrición crónica (34%)- pichqa kuti achka- hatun llaqtakunapi tiyaqkunamanta(6%). Mana wakcha kaq warmakunapim desnutrición crónica (7%)- pichqa kuti pisi- wakcha kaq warmakunamanta (39%). Ñawpa mama simi rimaq warmakunapim desnutrición crónica 43%- kimsa kuti achka- castellano rimaqkunamanta (14%).

Kay watakunapim aswan achka warmakunaña Seguro de Saludman aypanku, aswanraq campupi tiyaqkuna, sinchi wakcha warmakunapas. 77% suqta watankumanta chunka hukniyuq watankukama warmakunam, 2,009 watapi seguruyuq karqaku, hinallataqmi (58%) Seguro Integral de Salud – SIS ukupi tarikunku. Chayna kaptimpas, pusaq pachak waranqa warmakunaraqmi mana seguruyuq kanku, suqta watankumanta chunka hukniyuq watankupi kaqkuna (26%). Wakcha kaypiraq tarikuq departamentukunapim aswan achka warmakuna seguruyuq kanku, aswanraq SIS seguruyuq: ( suqta watankumanta chunka hukniyuq watankupi kaqkuna).

Hayka warmakunataq wasinkupi yakuyuq saneamientuyuq kanku?, suqta watankumanta chunka hukniyuq watankupi kaqkuna. 1.2 millones (37%) tiyakunku mana chuya yaku kasqampi; 1.6 millones (47%) tiyakunku mana allin saneamientuyuq hinallataq 1 millón (31%) mana chuya yakuyuq nitaq desagueyuq wasipi tiyanku. Huancavelicapim aswanqa (64%), Loretopi (60%) hinallataq Huanucupi (58%), chaypim sapa chunka warmakunamanta, yaqa suqtapa chayna kawsakuyninku. Lliw Perú suyunchikpim 63% warmakuna(suqta watankumanta chunka hukniyuq watankupi kaqkuna) wasinkupi chuya yakuyuq kanku, ichaqa 21% wasikunallamanmi “segura” yaku chayan, allin clorasqa.

 

 
unite for children