Situación del país

Contexto

Situación de la niñez

Primera Infancia (Desde la concepción-5 años)

Niñez (6 a 11 años)

Adolescencia (12 a 17 años)

Educación primaria

25 años de Convención sobre los Derechos del Niño

 

Imaynataq wawakuna kachkanku (Paqarisqankumanta-pichqa watankukama)

infancia
© © S.Pérez / UNICEF Perú

Perú suyunchikpim wawakuna aswan allinña kanku saludninmanta, chaymi aypachkanchikña kay mileniupaq munasqanchikta, wañukuq wawakuna manaña anchachu kanankuta. Chayna kaptimpas yanapananchikraqmi warmi qari warmakunata educación inicialman aypanankuta. Manataqmi kapunkuchu documento de identidadninku, maskanaraqmi ayllukuna ukupi maqanakuy, kaninakuy manaña kananta; desnutrición crónicayuq kaptinkum warmakuna mana allintachu wiñanku, manam yuyayninkupas allintaqa huntanchu.

MANA UNQUQ KAY, ALLIN MIKUSQA

Encuesta Demográfica y de Salud (ENDES) 2011 nisqanman hinaqa, 2,000 watamanta pacham aswan allin qawasqaña kanku wiksayuq mamakuna hinallataqmi allin yanapasqaña kanku wachakuptinku; chaymi mana anchañachu wañukuq wawakuna kanku. Kay investigaciónmi kayta qawachiwanchik, 2,011 watapis- sapa pachak wiksayuq warmikunamanta- 95.4% huk kutillpas qawachikuq rirqa profesional de saludwan. 2,000 watapiqa, sapa pacha wiksayuq wArmikunamantam, 86.2%. controlachikuq rirqaku.

Hatun llaqtakunapim 98.9% wiksayuq warmikuna controlninkuman rinku, campupiqa 88.1% wiksayuq warmikunam controlachikunku. Kunanqa qawarinkutaqmi wiksayuq warmikuna allin mikusqa kanankuta. 2,000 watapim-sapa pachak wiksayuq warmikunamanta- suqtachunka hierro suplenentuta chaskikurqaku. 2.011 watapiñataqmi-sapa pachak wiksayuq warmikunamanta-pusaq chunka qanchisniyuq hierro suplementuta chaskikurqaku.

Chunka hukniyuq wata ñawpaqqa 57.9% wachakuq warmikunatam establecimiento de saludpi yanaparqaku, kunanqa 85.1% wachakuq warmikunatañam yanapanku. Chaytam rikurqanchik hatun llaqtakunapi hinallataq campupi, ichaqa campupim aswan allin karqa: 2,000 watapim 24.8% wachakuq warmikuna yanapasqa karqaku, 2,011 watapiñataqmi 64.2% wachakuq warmikuna yanapasqa karqaku.

Perú suyunchikpim, gobierno munarqa wiksayuq warmikuna aswan allin qawasqa kanankuta, chaymi mana anchañachu wañukuq wawakuna kanku (TMI). 2,000 watapim Perú suyunchikpi- sapa huk waranqa kawsaq nacimuq wawakunamantam- kimsa chunka kimsayuq wañukuq karqaku, manaraq huk watankuman chayachkaspa(Mnv). 2,011 watapiñataqmi chunka suqtayuqllaña wañukuq wawakuna karqaku, sapa waranqa kawsaq nacimuqkunamanta (Mnv). Chayna kaptimpas, altoandino hinallataq amazónico regionkunapim, achkaraq wawakuna wañukunku, 2,000 watapi wañukusqankumanta aswan achkaraq. Puno regionpim sapa waranqa kawsaq nacimuq wawakunamanta, tawa chunka wañunku manaraq huk watankuman aypachkaspanku.

Manaraq pichqa watayuq warmi qari warmakuna desnutrición cronicawan kasqankum, tikrachinanchik kachkan Perú suyunchikpi. ENDES 2012 nisqampi hinaqa, sapa pachak warmamantam 15.2 % desnutrisqa kanku. Chunka hukniyuq andinas amazónicas regionkunapi, sapa llaqtata qawaspam kayta tarinchik: 20% warmakunam desnutrisqa kanku, aswanraq Huancavelica hinallataq Apurimac regionkunapi, chaypim 46% warmakuna desnutrisqa kanku.

EDUCACION

2001 watamanta 2009 watakamam, aswan achkaña warmakuna educación inicialman rirqaku, kimsa watayuq kaqkuna, tawa watayuq, pichqa watayuq kaqkunapas; ñawpaqmi 53% warmakuna iniclaman rirqaku chaymantaqa 66% warmakunaña lliw suyunchikpi. Chaynam aswan karqa hatun llaqtakunapi (de 59% a 75%), campuniñataq pisi niqlla (de 44% a 55%), chaynapim hatun llaqtakunapi 5% aswan achka warmakuna educación inicialman aypanku: 2001 watapim15% karqa, 2,009 watapiñataq 20%.

PI KASQANCHIK RIQSISQA KAYNIN

Qawaykusun imaynataq documentación de identidad kachkan, 2,010 watamanta kunankamaqa, pisi niqñan nacisqankumanta mana certificaduyuq warmakuna kanku, ichaqa achkaraqmi mana certificaduyuq kanku amazónico regionkunapi (18%), aswan achkaraq amazónico rural regionkunapi tiyakuqkuna (23%).

Perú suyunchikpim yaqa iskay pachak waranqa wawakuna(paqarisqankumanta pichqa watayuq kanankukama) mana partida de nacimientuyuq kanku. Aswan achkam mana documentuyuq kanku campo llaqtakunapi (8%), hatun llaqtakunapiñataqmi(6%); aswan achka wawakunam( kimsa watankumanta pichqa wtayuq watankupi kanankukama) mana documentuyuq kanku amazónico mama simi rimaq comunidadkunapi (23%), aswan achka runa simiyuq kaqkunamanta(2%), aymara (1%), castellano rimaqkuna (4%). Aswan achka wawakunam (paqarisqankumanta pichqa watampi kanankukama) mana documentuyuq kanku Loretupi hinallataq Ucayalipi, chaypim sapa pichqa wawamanta, huk mana partida de nacimientuyuq kanku (21%). Kay iskay departamentukunapi tarikuq llapallan provinciakunapim quince porcientomanta aswan achkaraq mana documentuyuq kanku, aswan achkam marañonpi tarikuq Datenpi(50%), Loretupi (31%), Atalayapi (44%) hinallataq Puruspi (37%).

AYLLU UKUPI MAQANAKUY, KANINAKUY

Qallariq watankumanta pacham warmakuna, ayllunku ukupi maqanakuypa kaninakuypa chawpimpi kanku. Paykunam qawanku mamanku maltratasqa kasqankuta.

Pichqa watankukamam warmakuna ayllunku ukupi maqanakuyta rikunku (36%) hinallataq kaninakuyta, manchachinakuyta (30%). Llapallan regionkunapim chaynalla. ENDES 2010 nisqanman hinaqa, 76% violencia ñakariq mamakunam, mana maymanpas quejakuq rinkuchu, chay mamakunapam wawanku kan uña wawamanta pichqa watankukama. Chaynallam maypiña tiyakuptinkupas. Hatun llaqtakunapim 77%, campu llaqtakunapitaq 75%.

 

 
unite for children