سیستم مراقبت های بهداشتی اولیه عالی در ایران، مقاله ای از کارشناس پروژه رشد و تکامل یکپارچه دوران خردسالی در یونیسف ایراندر سه دهه گذشته؛ جمهوری اسلامی ایران خط مشی و سیاست مناسبتری را برای تامین نیازهای مردم کشور اتخاذ کرد و در این راستا به موفقیت قابل توجهی در بخشهای اجتماعی و اقتصادی دست یافت. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1357 شبکه مراقبتهای بهداشتی اولیه در سرتاسر کشور راه اندازی شد به نحوی که در مناطق روستایی هر روستا یا گروهی از روستاها به یک خانه بهداشت و یک بهورز زن و مرد در آن مشغول ارائه خدمات به مردم محلی شدند، یعنی 17000 خانه بهداشت و یا یکی به ازای 1200 روستا. این خانه های بهداشت که پایه های اصلی شبکه بهداشت و درمان کشوراند، اولین نقطه تماس با مردم جامعه روستایی هستند. به علاوه، مراکز بهداشتی درمانی روستایی نیز تاسیس شدند. در این مراکز یک پزشک، یک کارشناس بهداشت، و یک مسوول امور اداری به امور مربوط به سلامت مردم رسیدگی می کنند. به طور متوسط به ازای هر 7000 شهروند روستایی، یک مرکز روستایی بهداشتی درمانی وجود دارد. در مناطق شهری پایگاه های بهداشتی و مراکز بهداشتی درمانی تاسیس شده اند. کل شبکه توسط مراکز بهداشتی درمانی شهرستان اداره می شوند که خود زیر نظر وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی است. دانشگاه های علوم پزشکی که در هر استان یکی وجود دارد نقشی بسیار مهم در آموزش پزشکی و ارائه خدمات بهداشتی ایفا می کنند. ریاست دانشگاه به عنوان بالاترین مدیر اجرایی خدمات بهداشتی درمانی استان، مسوول مراکز بهداشت و بیمارستانها نیز هست. شاخص های مهم سلامت ایران شاخص های سلامت نسبتا خوبی دارد. برای مثال، بیش از 85 درصد جمعیت در مناطق محروم به خدمات بهداشتی اولیه دسترسی دارند. میزان مرگ و میر نوزادان 6/28 در هر 1000 تولد، میزان مرگ و میر زیر پنج سال 34 در هر 1000 تولد و میزان مرگ ومیر مادران 25 در هر 100000 است. فلج اطفال تقریبا ریشه کن شده است و پوشش ایمن سازی زنان باردار و کودکان بسیار گسترده است. دسترسی به آب شرب سالم برای بیش از 90% جمعیت شهری و روستایی کشور میسر شده است. بیش از 80% جمعیت به خدمات بهداشتی دسترسی دارند. با وجود چنین سیستم سیار متناسب و موفقی، برخی از مناطق روستایی کشور پوشش کامل خدمات بهداشت ندارند و تعداد مراکز بهداشتی درمانی به اندازه رفع نیازهای جوامع محلی نیستند. بهبود وضعیت عاری از اختلالات کمبود ید حمایت یونیسف از ایران در رسیدن به بهبود در وضعیت عاری از اختلالات ناشی از کمبود ید کمک زیادی کرد. مشکلات ناشی از کمبود ید قبل از سال 1368 شایع بود و کمتر از 50% مردم در مناطق روستایی تا سال 1373 از نمک ید دار استفاده می کردند.در سال 1373 قانونی تصویب شد که به موجب آن تولید نمک ید دار برای استفاده خانواده ها اجباری شد. مطالعه اخیری که توسط موسسه تحقیقاتی غدد داخلی و انستیتو تغذیه انجام شد، میزان ید دفع شده در ادرار کودکان مدارس کافی تشخیص داده شد. با درنظر گرفتن درصد بسیتر بالای خانواده های ایرانی که نمک ید دار مصرف می کنند و استانداردهای به کار رفته در برنامه کنترل کمبود ید، جمهوری اسلامی ایران هم اکنون به وضعیت پایداری در کنترل کمبود ید دست یافته است. سوء تغذیه و روشهای تغذیه کودک سوء تغذیه در ایران تا حدی مورد بی اعتنایی قرار گرفته است. شاید تا حدی به دلیل علل متفاوتش و تا حدی نیز به این دلیل که هنوز خیلی از ابعادش ناشناخته است. سوء تغذیه و روشهای مرسوم تغذیه کودک در برخی مناطق کشور به ویژه مناطق محروم یک چالش محسوب می شود. در این مناطق کم وزنی، لاغری، کوتاهی قد و کمبود ریز مغذیها در زنان و کودکان بسیار شایع است. توانایی و ظرفیت ایران در رسیدگی به وضعیت سوء تغذیه باید در تمامی سطوح تقویت شود. طبق مطالعه تغذیه آنتروپومتریک که توسط وزارت بهداشت،درمان و آموزش پزشکی کشور انجام شد 11% کودکان زیر پنج سال در استان کرمان کم وزن اند. در سیستان و بلوچستان این رقم به 16% افزایش می یابد. تنها 23% کودکان تا شش ماهگی منحصرا با شیر مادر تغذیه می شوندو بیش از نیمی از کودکان قبل از رسیدن به چهار ماهگی از شیر گرفته می شوند. دانش و تحقیق مبتنی بر تغذیه از طریق مطالعات در زمینه ریز مغذی ها، غذاهای مکمل، دسترسی محلی به مواد غذایی لازم و سیستم های ارجاعی افزایش یافته است یونیسف با همکاری وزرات بهداشت درمان و آموزش پزشکی کارت رشد را برای ارزیابی وضعیت کودکان تدوین کرد که زمینه مراقبتهای کودکان را برای کارکنان مراکر درمانی بسیار تسهیل نموده است. طبق تجربه موفق قبلی، پروژه تغذیه جامعه محور در چهار شهرستان از استان سیستان و بلوچستان و با همکاری وزارت بهداشت و دانشگاهای علوم پزشکی اجرا شد. در استان آذربایجان غربی این پروژه در دو شهرستان محروم آغاز شده است و قرار است به زودی در بخشهایی از استان هرمزگان نیز عملی شود. طرح تغذیه جامعه محور یونیسف ایران الگویی را برای تغذیه جامعه محور تدوین کرده است که شامل مراکز مشاوره تغذیه ای است. این مراکز آموزشها، امکانات و مطالب آموزشی را برای مادران کارکنان بهداشت و داوطلبان ارائه می دهد. با تاسیس 160 مرکز مشاوره ای تغذیه در چهار شهرستان از استان سیستان و بلوچستان که سوء تغذیه در آن معضل بزرگی است این طرح موفقیت بسیار زیادی کسب کرده است. این امر، نتیجه واکنش مثبت دولت ایران به طرح آزمایشی مراکز مشاوره تغذیه و گسترش سریع این مراکز در سال 1385 بود که موفقیت بزرگی را در زمینه همکاری دولت ایران و یونیسف رقم زد. نوشته سید عنایت الله عصایی
|
